History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c94.194

v7.c94.194

²³¹⁵ वृत्तयः पञ्चतय्य. क्लिष्टाक्लिष्टा । प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतय । प्रत्यक्षानुमानागमा प्रमाणानि । . . अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा । अनुभूतविषयासंप्रमोष स्मृति. । यो सू I, 5-7 and 10-11. The क्लेशs (hindrances or obstacles) are five, viz. अविद्या-अस्मिता-राग-द्वेष-अभिनिवेशा क्लेशा. (यो सू II. 3). The भाष्य on I. 8 is 'सेयं पञ्चपर्वा भवत्यविद्या अविद्यास्मिता ... निवेेशा क्लेशा इति । एत एव स्वसंज्ञाभिस्तमो मोहो महामोहस्तामिस्रोऽन्धतामिस्र इति '.. अविद्या has five aspects (lit joints) viz. अविद्या etc which are respectively called मोह etc, वाचस्पति explains all these About अस्मिता he says योगिनामहम्प्रणिमादिकैश्वर्येण्वश्रेय सु श्रेयोबुद्धिरसविद्यो मोह पूर्वस्माज्जघन्य । स चास्मितोच्यते ।। The बुद्धचरित XII 33 has these technical ideas: इत्यविद्या हि विद्वांस पञ्चपर्वां समीहते। तमो मोहं महामोहं तामिस्रद्वयमेव च॥. They are so called because they afflict men plunged in Saṁsāra with several kinds of suffering 'अविद्यादय क्लेशा क्लिश्नन्ति श्लथ्नी पुरुषं सांसारिकै विविधैर्दुःखप्रदोरैणेति। वाचस्पति on यो. सू I 24).