History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c94.196

v7.c94.196

²³¹⁷ अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः। तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः। स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः। दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्। तत्परं पुरुषख्यातेर्गुणवैतृष्ण्यम्। यो सू I 12-16. On sūtra I 15 the bhāṣya says 'स्त्रियोऽन्नपानमैश्वर्यमिति दृष्टविषये विरक्तस्य स्वर्गवैदेह्यप्रकृतित्वलयत्वप्राप्तावानुश्रविकविषये तृष्णस्य दिव्यादिव्यविषयसंप्रयोगेऽपि चित्तस्य विषयदोषदर्शिनः प्रसङ्ख्यानबलादनाभोगात्मिका हेयोपादेयशून्या वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्।' वाचस्पति explains 'अनुश्रवो वेदस्ततोऽधिगताः आनुश्रविकाः स्वर्गादयः। ...... न वैतृष्ण्यमात्रं वैराग्यं, अपि तु दिव्यादिव्यविषयसंप्रयोगेऽपि चित्तरयानाभोगात्मिका।' For the words दृष्ट and आनुश्रविक, compare सां का 2 दृष्टवदानुश्रविकः स ह्यविशुद्धिक्षयातिशययुक्तः। तद्विपरीतः श्रेयान् व्यक्ताव्यक्तज्ञविज्ञानात्॥ The भाष्य on I. 16 remarks 'तद्द्वयं वैराग्यम्। तत्र यदुत्तरं तज्ज्ञानप्रसादमात्रम्। ... ज्ञानस्यैव पराकाष्ठा वैराग्यम्। एतस्यैव हि नान्तरीयकं कैवल्यमिति।' In this 2nd kind of vairāgya there is nothing but an undisturbed and calm consciousness or knowledge (unconnected with any object whatever) and *Kaivalya* (the goal of yoga) is inseparably connected with it.