History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c94.209

v7.c94.209

²³²⁵ अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या । दृग्दर्शनशक्त्योरेकात्मतेवास्मिता । सुखानुशयी रागः । दुःशानुशयी द्वेषः । स्वरसवाही विदुषोऽपि तथा रूढोऽभिनिवेशः । यो सू. II. 5-9; the भाष्य explains the last 'सर्वस्य प्राणिन इयमात्माशीर्नित्या भवति मा न भूवं भूयासमिति । न चाननुभूतमरणधर्मकस्यैषा भवत्यात्माशीः । ... ... स चायमभिनिवेशः क्लेशः .. कृमेरपि जातमात्रस्य ... मरणत्रास उच्छेददृष्ट्यात्मकः पूर्वजन्मानुभूतमरणदुःखमनुमापयति ।' With the यो सू II. 5 compare ब्रह्माण्डपुराण 'अनित्ये नित्यसंज्ञा च दुःखे च सुखदर्शनम् । अस्वे स्वामिति च ज्ञानमशुचौ शुचिनिश्चयः ॥ रागद्वेषविवृद्धिश्च तदज्ञानमुदाहृतम् । IV 3 39-40 q by कृत्यकल्प० (on मोक्ष p 124). In Venk. ed. the last half is different. Compare also विष्णुपुराण IV. 7. 11 अनात्मन्यात्मबुद्धिर्या &c. क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः । सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः । ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात् । परिणाम-ताप-संस्कार-दुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनः । यो सू II. 12-15. वाचस्पति explains आशय as 'आशेरते सांसारिकाः पुरुषाः अस्मिन्नित्याशयः । कर्मणामाशयो धर्माधर्मौ'. On योगसूत्र II. 13 the भाष्य puts forward four possible alternatives about karma and punarjanma, rejects the first three and accepts the 4th It may be quoted here 'तत्रेदं विचार्यते किमेकं कर्मैकस्य जन्मनः कारणम्, अथैकं कर्मानेकं जन्म आक्षिपति-इति । द्वितीया विचारणा-कि मनेके कर्मानैकं जन्म निर्वर्तयति, अथानैकं कर्मैकं जन्म निर्वर्तयति इति On II 14 ते... हेतुत्वात् one may note the following Upaniṣad passages on which the sūtra is based, viz बृ. उप III 2 13, छा उप. V. 10 7. The last two passages illustrate the meaning of जाति in यो सू II 13. The above passages will have to be quoted later under karma and punarjanma.