History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c94.249

v7.c94.249

²³⁵³ प्राणापानौ मे पाहि समानाव्यानौ मे पाह्युदानव्यानौ मे पाहि। तै सं I. 6. 3. 3. On this सायण has in the com. the clear and interesting note 'एक एव वायुः शरीरगतस्थानभेदात् कार्यभेदाच्च प्राणादिनामभिर्भिद्यते। स्थानभेदः कैश्चिदुक्तः। हृदि प्राणो गुदेऽपानः समानो नाभिसंस्थित । उदानः कण्ठदेशस्थो व्यानः सर्वशरीरग ॥ इति। उच्छ्वासनिःश्वासौ प्राणव्यापार । मलमूत्रयोरधः पातनमपानव्यापारः। भुक्तस्यान्नरसस्य शरीरे साम्येन नयनं समानव्यापारः। उद्गारादिकादिस्युदानव्यापार । कृत्स्नासु शरीरनाडीषु व्याप्य प्राणापानवृत्त्योः सन्धिकोले शरीरस्य चलमदानं व्यानव्यापारः।' Then सायण relies on छा उप. I. 3. 3 यद्दे प्राणिति स प्राणः यदपानिति सोऽपानः। अथ यः प्राणापानयोः सन्धिः स व्यानः। यो व्यानः सा वाक्। In connection with the parts of the animal to be offered in a sacrifice as प्रायश्चित्त, the तै. सं. (III 4 1 3-4) states: पुरस्ताद्वै नाम्यै प्राण उपरिष्टादपानो यावानेव पशुस्तत्पावयति।; यथा सम्राडेवाधिकृतान् विनियुङ्क्ते। एतान् ग्रामानेतान् ग्रामाधितिष्ठस्वेति। एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथक् पृथगेव संनिधत्ते। पायूपस्थेऽपानम्। चक्षु । श्रोत्रे मुखनासिकाभ्यां प्राणः स्वयं प्रतिष्ठते। मध्ये तु समान । ष्प ह्येतद्धुतमन्नं समं नयति प्रश्न III 4-5.