History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c94.268

v7.c94.268

²³⁶² तस्मिन्सति श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेदः प्राणायामः । बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर्देशकालसंख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्म.। बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः। यो सू II 49-51. सत्यासनजये बाह्यस्य वायोराचमन श्वास कौष्ठ्यस्य वायोर्नि सारणं प्रश्वास तयोर्गतिविच्छेदः उभयाभावः प्राणायामः। भाष्य on II. 49 The word वृत्ति is to be connected with each of the three words ग्राह्य, आभ्यन्तर and स्तम्भ Here the कुम्भक that follows रेचक is called बाह्यवृत्ति and the one that comes after पूरक is called आभ्यन्तरवृत्ति The कुम्भक that is made when there is neither रेचक nor पूरक is called स्तम्भवृत्ति. For an exhaustive and lucid exposition of the Pātañjala sūtras on prāṇāyāma, the bhāṣya thereon and the views of other commentators, vide Yogamīmāṁsā (of Shri Kuvalayānanda) vol. VI. pp. 44–54, 129–145, 225–257