History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c94.304

v7.c94.304

²³⁸³ तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः । त्रयमेकत्र संयमः। तदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य । यो सू. III. 3, 4, 8 The भाष्य on these three is: ध्यानमेव ध्येयाकारनिर्भासं प्रत्ययात्मकेन स्वरूपेण शून्यमिव यदा भवति ध्येयस्वभावावेशात् तदा समाधिरित्युच्यते ॥ तदेतद् धारणा-ध्यान-समाधि-त्रयमेकत्र संयमः । एकविषयाणि त्रीणि साधनानि संयम इत्युच्यते । तदस्य त्रयस्य तान्त्रिकी परिभाषा संयम इति ॥ तदप्यन्तरङ्गं साधनत्रयं निर्बीजस्य योगस्य बहिरङ्गं भवति । कस्मात् । तदभावे भावात् । The राजनार्तण्ड explains the word समाधि as सम्यगाधीयते एकाग्रीक्रियते विक्षेपान् परिहृत्य मनो यत्र स समाधिः । The योगसुधाकर p. 118 (Kashi series, 1930) brings out the distinction between संप्रज्ञात and असंप्रज्ञात समाधि as follows: ब्रह्माकारमनोवृत्तिमवाहोऽहंकृतिं विना । संप्रज्ञातः समाधिः (*Continued on next page*) स्याद्दध्यानाभ्यासप्रकर्षातः। इति। ... परवैराग्यपूर्वकनिरोधप्रयत्नेन तस्यापि निरोधे सर्ववृत्तिनिरोधात्रिर्बीज रामाधिर्भवति। तदुक्तम्। मनसो वृत्तिशून्यस्य ब्रह्माकारतया स्थितिः। याऽसप्रज्ञा-तनामासौ समाधिरभिधीयते। इत्येष विभागो द्रष्टव्यः। योगसुधाकर of सदाशिवेन्द्रसरस्वती on यो सू III. 3.