History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c94.311

v7.c94.311

²³⁸⁸ स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद्भूतजयः। ततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसम्पत्तद्धर्मानभिघातश्च। रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसम्पत्। योगसूत्र III. 44-46 स्वरूप consists of nature or attributes of the five elements and is explained as solidness (or hardness) of the earth, liquidity of water, heat of fire, mobility of the wind, all pervading nature of ākāśa The 4th rūpa of the elements viz anvaya is the attributes of *khyāti* (cognition), activity and inertia. भाष्य explains: अन्वयिनो गुणा प्रकाशप्रवृत्तिस्थितिरूपतया सर्वत्रैवान्वयित्वेन समुपलभ्यन्ते Vide यो सू II 18 'प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम्।' The three प्रका .. स्थिति stand for gunas सत्त्व, रजस्, तमस् respectively. Vide above p. 1357 note 2215 (सत्त्वं लघु etc;) The fifth 'arthavatva' consists in the five elements serving the purpose of affording experience and liberation to the soul. वज्रसंहननत्व having a body as hard as diamond वज्रस्य इव संहननं संहति अस्य तस्य भाव. वज्रसंहननत्वम् The भाष्य explains तद्धर्मानभिघातश्च as पृथ्वी मूर्त्या न निरुणद्धि योगिन. शरीरादिक्रिया, शिलामप्यनुविशतीति। नाप. स्निग्धाः क्लेदयन्ति। नाग्निरुष्णो दहति etc