History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c95.305

v7.c95.305

²⁵⁶⁸ तदधिगम उत्तरपूर्वाधयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् । इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु। अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः। वेदान्तसूत्र IV. 1. 13-15; शाङ्करभाष्य 'ब्रह्माधिगमे सत्युत्तरपूर्वयोरघयोरश्लेषविनाशौ भवत. उत्तरस्याश्लेषः, पूर्वस्य विनाशः इतरस्यापि पुण्यस्य कर्मण एवमघवदसंश्लेषो विनाशश्च ज्ञानवतो भवतः। अवश्यंभाविनी विदुषः शरीरपाते मुक्तिरित्यवधार्यते'। On बृह. उप 1. 4. 10 the शाङ्करभाष्य states 'यावच्छरीरपातस्तावत्फलोपभोगाङ्गतया विपरीतप्रत्ययं रागादिदोषं च तावन्मात्रमाक्षिप्रत्येव । मुक्तेषुवत्प्रवृत्तफलत्वात्तद्धेतुकस्य कर्मणः। तेन न तस्य निवर्तिका विद्या । अविरोधात् । ... ज्ञानोत्पत्तेः प्रागूर्ध्वं तत्कालजन्मान्तरसञ्चिताना च कर्मणामप्रवृत्तफलानां विनाश सिद्धो भवति।' The विज्ञानदीपिका of पद्मपाद says 'उभयोर्ज्ञानतो नाशो भोगारब्धकर्मणः।' (verse 9). The com says *ज्ञान* is of two kinds, परोक्ष and अपरोक्ष. The first is in the form 'there is brahman and I must engage in *upāsanā* thereof' The other is of this sort 'ब्रह्म सत्य जगन्मिथ्या। अतोहमपि ब्रह्मैवेत्याकारकं यज्ज्ञानं तदपरोक्षम्। अपरोक्षज्ञानं तावत्प्रारब्धेतरकर्मनाशकम् । एवं चात्र ज्ञानमपरोक्षमेव । तस्मादुभयो. संञ्चितसञ्चीयमानयो कर्मणोर्नाशो बीजलोपः।'