History of Indian Medicine, containing Notices, Biographical and Bibliographical, of the Ayurvedic Physicians and their Works on Medicine v2.c19.s5: Sanatkumār
History of Indian Medicine, containing Notices, Biographical and Bibliographical, of the Āyurvedic Physicians and their Works on Medicine v2.c19.s5
- Language
- English
Sanatkumār
v2.c19.s5.1
He is said to have composed the Sanatkumāra Saṃhitā of the Pāñcarātrāgama.
v2.c19.s5.2
MSS. G. O. M. L., Vol. XXIII No. 13102.
v2.c19.s5.3
This is stated to form the 94th Adhyāya of the Sanatkumārasaṃhitā of the Pāñcarātrāgama and deals with treatment of eye-diseases. It is said to have been originally revealed by Sanatkumāra to Nārada. The kind of treatment explained herein is said to have met with success in the case of Bṛhadratha, son of Paribhadra, king of Kāśī (vide R. No. 1327a).
v2.c19.s5.4
Beginning :
v2.c19.s5.5
शुक्लाम्बरधरं विष्णुं . . . विष्वक्सेनं तमाश्रये ।
सनत्कुमारं योगीन्द्रं सिद्धायमनिवासिनम् ।
नारदः प्रणिपत्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥
भगवन् योगिनां श्रेष्ठ सर्वतन्त्रविशारद ।
सर्वरोगहरस्त्वत्तः कुल्याश्च विविधाः सुताः ॥
इदानीमक्षिरोगस्य शान्ति ब्रूहि तपोधन ।
इत्युक्ताश्च मुनिश्रेष्ठश्चिद्धार्थ्यवमन्विात् ॥
v2.c19.s5.6
सनत्कुमारः—
v2.c19.s5.7
शृणु नारद धर्मज्ञ कल्याणरायवाक्यकम् ।
अक्षिरोगहरं पुष्यमायुष्यं पापनाशनम् ॥
v2.c19.s5.8
नारदः—
v2.c19.s5.9
इमं वाक्यं पुरा लोके यः श्रुत्वा सुखमाप्नुयात् ।
तमहं श्रोतुमिच्छामि भवाम्बुनिधिताहसि ॥
v2.c19.s5.10
सनत्कुमारः—
v2.c19.s5.11
काशीपुर्यां पुरा ब्रह्मन् काशीराजा सुधामिकः ।
पारिभद्र इति ख्यातः तस्य पुत्रो ह्यद्रथः ॥
v2.c19.s5.12
भगवन् मम पुत्रस्य च्छिरोगो भयावहः । तस्य शान्तिर्भवेत्केन तत्तं ब्रूहि महामुने ॥ मधुतः तिन्त्रिणीपुष्यैः चक्रगायविधः हुनेत् । खर्जूरं¹ मालिकेरं च द्राक्षां धात्रीं इरीतकोम् ॥
v2.c19.s5.13
Colophon :
v2.c19.s5.14
इति पाञ्चरात्रे मङ्कोपनिषदि सनत्कुमारसंहितायां शान्तिलन्त्रे अमृतनारायण ... नाम चतुर्थ वतितमोऽध्यायः ॥
v2.c19.s5.15
End :
v2.c19.s5.16
किमत्र बहुनोक्तेन सर्वसिद्धिकरो ह्यसौ । आचार्यादनभिप्रायः प्राप्तसादसदाशिवः ॥ अभ्यस्तोपि सदा मन्त्रः श्रेयसे नात्र कल्पते । इति गुह्यतमं प्रोक्तं रहस्यमतिदुर्लभ(लभ)म् ॥ एवं ज्ञात्वा भवेत्स्वस्थः किं पुनः पाठतो जनाः ।
v2.c19.s5.17
मातृकासु इति पाठान्तरम्
v2.c19.s5.18
CHAPTER X
Cites (2)
- Pāñcarātrāgama — Sanskrit
- Sanatkumārasaṃhitā — Sanskrit