A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D. v2.c34.323

v2.c34.323

तेषामनुमानेन विनाशः परिकल्पते । सर्व्वयवेषु अन्तवे हिच्च पाकपूर्ब्ब कपूर्ब्ब रूपादिविलक्षणगुणोपलम्भेऽन्तःप्रवेशः क्षणानुरनुमीयते तेन वेगवता वह्निद्रव्येण नोदनात् अभिघातात् वा नूनं घटाद्यारम्भकेषु अवयवेषु क्रिया जायते क्रियातो विभागः विभागात द्रव्यारम्भकसंयोगविनाशः । तद्विनाशात् द्रव्यविनाशः । पक्काश्च श्यामादिगुणवजह्तः रक्तादिगुणान्तरयोगमनुभवन्तः — अदृष्टेप्रव्यमाणाः परस्परं संयुज्य द्व्यणुकादिप्रक्रमेण तादृशमेव घटादिकार्यमारभन्ते । एवं तपनातपद्यमानेषु आम्रादिफलेषु एष एव न्यायः । शरीरे अपि जठरेण तेजसा पच्यमानेषु अन्नपानादिषु, रसमलधातुभावेन परिणाममुपगच्छत्सु प्रायेण प्रति क्षणमुत्पादविनाशौ संभवत इति । ( Jayanta, Nyāyamañjarī. भूतचतन्य-पूर्व्वपक्ष ). This is the Vaiseshika view, but Jayanta himself inclines to the opposite view :—प्रकृतिसुषिरतयैव कार्यद्रव्यस्य घटादेः आरम्भात् अन्तस्तेजःकणानुप्रवेशकृतपाकोपपत्तेः अलं विनाशकल्पतया । पिठरपाकपक्ष एव पेशलः । ibid. The Nyāya view :—ये वीजावयवास्ते पूर्व्वव्यूहपरि- त्यागेन व्यहान्तरमापद्यन्ते व्यहान्तरपन्नौ च पृथिवीधातुरब्-धातुना संगृहीत आन्तरेण तेजसा पच्यमानो रसद्रवां निर्वर्तयति स रसः पूब्बोयवयसहितोऽङ्कुरादिभावमापद्यते । परमाण्स्वानि भोजानि भवन्त्येतन्न प्रतिपद्यामहे । यस्माच्चाल्यादिवोजमुच्छूनावस्थामादिं कृत्वा यावदपान्नं शालिवोजकाव्यं तावन्न कदाचित् परमाण्ववस्थं भवति । यदि तु स्यात् कदाचित् नोपलभ्येत । Udyotakara, Chap. III, A'hnika 1, Sútra 4.