Pramāṇa · Search · About · API

History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c63: अथ पुटानि—

History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c63

Language
English

अथ पुटानि—

c63.1

लोहादेरपुनर्भावो गुणाधिक्यं ततोऽयता ।
अनप्सु मज्जनं रेखापूर्णता पुटतो भवेत् ॥ 51.
निम्ने विस्तरतः कुण्डे दिहस्ते चतुरस्रके ।
वनोपलसहस्रेण पूरिते पुटनौषधम् ॥
कोष्ठयां¹ रुद्धं प्रयत्नेन विष्ठिकोपरि निक्षिपेत् ।
वनोपलसहस्रार्धं कोष्ठिकोपरि विन्यसेत् ॥
वह्निं प्रज्वालयेत् तत्र महापुटमिदं स्मृतम् । 54-56.
सुवर्णं रजतं ताम्रं त्रपु सौसकमायसम् ।
षड़ेतानि च लोहानि कृत्रिमे कांस्यपित्तले ॥ 70.
लवणानि षड़ुच्यन्ते सामुद्रं सैन्धवं विड़म् ।
सौवर्चलं रोमकं च चूलिकालवणं तथा ॥
चारद्वयं समाख्यातं यवसर्जिकाटङ्गणम् ॥ 71.

c63.2

¹ कोष्ठया, a variant in the Poona ed, which we have adopted.
* Foll. 1—43. Line. 10. Rasarájalakshmıs, de medicamentis metallorum et fossilium ope conficiendis liber, a Rámeśvara (bhatta), Vishnus filio, compositus Incipit आनन्दंकरसे विकल्पकलनानिर्मुक्तधीधामभिं मार्गंन्यावधिसंगतिव्यपगते etc. ॥ १ ॥ खगिमुखौमयनमंथनेन (l. खगेमुखौ०) sphurad Rasámbhodhı-gabhı-ragarbhat́ sri-Vishnudevı (o devı) labhate prayatnát sri Vishnuvatsád Rasarájalakshmım ॥ 2 ॥ Drıshtvemam Rasaságaram, Sı́vakrıtam sı́rı-Karkach-andeśvarıtantram, Sútamahodadhım, Rasasudhambhodhım, Bhavánımatam, Vyálı[m], Suśrutasútram, Iśahrıdayam, Svachchhandaśaktyágamam, sı́rı-Dámo-dara-Vásudeva-Bhagavad Govında-Nágárjunán ॥ 3॥ आर्नदमानंदकरं प्रसन्नं ज्ञानस्वरूपं निजभावयुक्तम् । यौगौंद्रमौद्यं भवरोगवैद्यं श्रीमद्गुरुं नित्यमहं नमामि ॥ ४ ॥

c63.3

जम्बूक मण्डकवसा वसा कच्छपसम्भवा ।
कर्कोटो शिशुमारो च गोशूकरनरेशवा ।
अजोष्ट्रखरमेषाणां महिषस्य वसा तथा ॥ 76-77
मूत्राणि हस्तिकरभमहिषोखरवाजिनाम् ।
गोऽजावीनां स्त्रियः पुंसां युष्यं वौजं तु योजयेत् ॥ 78.
चाङ्गेरीचणकाम्लं च आम्लिकं कोलदाड़िमम् ।
अम्बष्ठा तिन्तिड़ीकं च नारङ्गं रसपत्रिका ।
करवन्दं तथा चान्यदम्लवर्गः प्रकोर्त्तितः ॥
चणकाम्लय सर्व्वेषामेक एव प्रशस्यते ॥
अम्लक्ष्वेतसमेकं वा सर्व्वेषामुत्तमोत्तमम् ।
रसादीनां विशुद्धार्थं द्रावणे जारणे हितम् ॥

c63.4

कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रिकाचुक्रिकारसम्।
पञ्चाम्लकं समुद्दिष्टं तच्चोक्तं चाम्लपञ्चकम् ॥ 80-81.
खटिका गैरिको लोध्रं भस्म वल्मीकमृत्तिका।
रसप्रयोगकुशलैः कीर्त्तिताः पञ्च मृत्तिकाः ॥ 85
शृङ्गीकं कालकूटं च वत्सनाभं महाविषम्।
पित्तं च विषवर्गाऽयं म वरः परिकीर्त्तितः ॥ 86
लाङ्गलो विषमुष्टिच करवोरजटा तथा।
नलिनाः कनकोऽकंच वर्गो ह्य पविषात्मकः ॥ 88
गुडगुग्गुलुगुञ्जाज्यमार्कवैरङ्कणान्वितैः।
दर्द्वाग्निबलोहादेर्द्ावणाय गणो मतः ॥ 100

Linked texts (1)