History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c68: Extracts from DHATURATNAMALA

History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c68

Language: English

c68.s1 धातुरत्नमालायाः — 15 parts

Extracts from DHATURATNAMALA

धातुरत्नमालायाः

c68.s1.2

प्रणम्य विततां शक्तिं त्रिसृष्ट्युत्पत्तिकारिणीं ।

c68.s1.3

धातूनां रत्नमालायामभिधाय करोम्यहं ॥ 1. ब्रह्मविष्णुहराद्यान् ये मर्त्ता ध्यायन्ति नित्यशः । ज्ञानदानप्रदानाय सा मे विश्वेश्वरी मता ॥ 2.

c68.s1.5

रौप्यं हेमं तथा ताम्रं नागं वंगं तथाऽयसं । खर्पराभ्रकमौक्तं च प्रवालं तालकं शिला ॥ 3. सुवर्णमाक्षिकं सूतं हीरकं च ब्रवीम्यहं । सर्व्वधातूपधातूनां लक्षणं मारणं गुणं ॥ 4.

c68.s1.7

रौप्यं शुद्धं समादाय नागेन गुरु शोधयेत् ।

शुद्धे तारे पुनः पश्चात् सूक्ष्मपत्राणि कारयेत् ॥ 5. निंबचिंचिणिकाचाभिः शोधयेच्च पृथक् पृथक् । क्षालयेदुदकैः सार्द्धं तथा दुग्धेन शोधयेत् ॥ 6 गंधपारदयोरैक्यं किंचिद्वंगं च घर्षयेत् । द्राक्षाया द्रवसंयुक्तं तारपत्राणि शोधयेत् ॥ 7. चक्रयन्त्रे विनिक्षिप्य लेपयेद्वस्त्रमृत्तिकां । क्षिपेद्गजपुटे गर्त्ते ज्वालयेद्वहुछाणकान् ॥ 8.

c68.s1.9

समाप्तिः—

c68.s1.10

ग्रंथो वैद्यकनामायं रससिद्धांतसागरात् ।

c68.s1.11

धातूनां रत्नमाला च ततो वैद्यस्य हेतवे ॥ 176

c68.s1.12

मरणेभ्यो भयत्रस्ता रोगग्रस्ताश्च ये नराः ।
रत्नमाला कृता तेषां वैद्यानां च हिताय वै ॥ 177
इति श्रीवैद्यकशास्त्रे अश्विनोकुमारसंहितायां
धातुरत्नमालायां समाप्तोऽयं ग्रंथः ॥

c68.s1.13

The following is taken from Aufrecht's "Catalogus" —No. 760.

c68.s1.14

Incipit:—प्रणम्य सारदां शक्तिं सृष्टे रुत्यत्तिकारकां । धातूनां रत्नमालां च विबोधाय करोम्यहं ॥ 1 ब्रह्माविष्णुदृगन् ध्यायेद्भक्त्या ध्यायति नित्यशः । तेषां वरप्रदानाच्च सा मयैवमुटोच्यते ॥ 2 रूप्यं हेम तथा ताम्रं नागं वंगं तथायसं । खर्परं गगनं प्रोक्तं प्रवालं तालकं शिला ॥ 3 माक्षिकं गंधकं मृतं क्षोरकं च ब्रवीम्यहं । सर्वधातूपधातूना लक्षणं मारणं गणान् ॥ 4 रूप्यं शुद्धं मयानीय नागमूषा तु शोधयेत् । शुद्धे तारे पुनः पश्चात् सूक्ष्मपत्राणि कारयेत् ॥ 5 निंबुर्विचिंच्छोगोद्राक्षाभिः शोधनीयं पृथक् पृथक् । क्षालयेदुदकैः सार्द्धं तथा दुग्धेन शोधयेत् ॥ 6 गंधकं पारदं रूप्यं किंचिद्वंगं च घर्षयेत् । द्राक्षारसेन संयुक्तं तारपत्राणि लेपयेत् ॥ 7 नक्तं यन्त्रे विनिक्षिप्य लेपयेद्वस्त्रमृत्तिकां । क्षेप्यं गजपुटे गत्तं ज्वालयेच्च श्नोपलैः ॥ 8.

c68.s1.15

*In fine libelli disticha haec leguntur.*
ग्रंथो वैद्य[क] नामायं Rasasiddhántaságarát ।
धातूनां रत्नमाला च कृता वैद्यसुहेतवे ॥ 1
मरणेभ्यो भयत्रस्ता रोगग्रस्ताश्च ये नराः ।
रत्नमाला हि धातूना कृता तेषा हिताय वै ॥ 2.
Játyá Gurjarakhandas cha, Devadatto hi dharmavit ।
Harer námabhidhanasya सुतस्तस्य भिषग्वरः ॥ 3.
सन्चितारंसकर्माणि यस्य बुद्धिर्रौयसौ ।
तेन शास्त्रविधिद्धेनेन कृता रत्नस्य मल्लिका ॥ 4.
इति देवदत्तकृतवैद्यकशास्त्रे धातुरत्नमाला ॥