The Positive Sciences of the Ancient Hindus c6.12

c6.12

ततः कर्म्मणः संस्कारः संस्कारेण पुनः कर्म्म पुनर्वायुप्रग्रह इत्येवमादिन्यायेन संस्कार उत्पद्यते। तत्र जन्यस्यातिमन्दत्वात्प्रष्टायां महाभूतक्षोभशक्तेरभावः ततो वायुप्रग्रहोच्छेदः ततःसंस्कारक्षय इति (1) Udyotakara Vârtika, Adhyâya 2, Âhnika 2, Sûtra 36. (प्रह्लातदवयवसंयुक्ता वायुपरमाणव एव आध्यात्मिको वायुः—Vâchaspati, Tâtparyyatîkâ, *loc. cit.*, also संस्कारं वेगाख्यं करोति). But *cf.* Viśvanâtha, संस्कारभेदो वेगोऽथ स्थितिस्थापकभावने। मूर्त्तमात्रेतु वेगः स्यात् कर्म्मजो वेगजः क्वचित्। स्थितिस्थापकसंस्कारः क्षितौ केचिच्चतुर्ष्वपि। अतीन्द्रियोऽसौविज्ञेयः क्वचित् स्पन्देऽपि कारणम्—Bhâshâ-parichchheda, Ślokas 157–159.