The Positive Sciences of the Ancient Hindus c6.27

c6.27

हृदि । स एव द्विगुणो मध्यः कण्ठस्थाने यथाक्रमम् । स एव मस्तके तारःस्यान्मध्यात् द्विगुणक्रमात्—Sangîta Samaya Sâra, 1. नादाच्च श्रुतयो जातास्ताः षड्जादयः स्वराः । प्रथमश्रवणाच्छन्दः श्रूयते ह्रस्वमात्रकः सा श्रुतिः सम्परिज्ञेया स्वरावयवलक्षणा । स्वरूपमात्रश्रवणादान्दोलनुरणनं विना । श्रुतिरित्युच्यते—Dâmodara, Sangîta-darpaṇa, Chap. I., Śloka 51. The relation between a Śruti and a Svara is variously conceived as (1) परिणाम modal change; (2) व्यञ्जन manifestation; (3) तादात्म्य जातिव्यक्त्योरिव the relation of genus and species; (4) विवर्त्तन (मुखं यद्वद् दर्पणेषु विवर्त्तितं) reflection; (5) कार्यकारणभाव, the relation of cause and effect; *cf.* संगीतपारिजात by Ahobala, श्रुतयस्तु स्वरा भिन्नाः श्रावणत्वेन हेतुना। अहिकुण्डलवत तत्र भेदोक्तिः शास्त्रसम्मता ।—संगीतपारिजात, Śloka 38.