Rasacandrika p70

p70

āropaḥ | aprayukte viṣaye viṣayabhedastvadhyavasānamiti viśeṣaḥ | ārope tadrūpyaṃ pratīyate adhyavasāne tu mukhatvādivaidharmyānupasthityā sarvathaivābheda iti vivekaḥ | śuddhā pañcavidhā | jahatsvārthā ajahatsvārthā jahadajahatsvārthā sāropā sādhyavasānā ceti | jahaṃtsvārthā yathā-gaṅgāyāṃ ghoṣa ityādau śakyapravāhasaṃyoginastīrasyaiva itarapadārthānvayena pravāharūpasvārthānvayabahirbhāvāt | atra tīrasya pāvanatvapratītiḥ phalam | evam "upakṛtaṃ bahu tatra kimucyate" ityādau apakāriṇi upakṛtamityananvayātsvārthaviruddhasyāpakārādervirodhasambandhena pratīteḥ | atra svasādhutvapratītiḥ phalam | ajahatsvārthā yathā-'kuntāḥ praviśyantām' ityādau | bhojanādyarthapratīteḥ kuntādīnāmananvayātkuntādipadasya kuntādimatsu puruṣeṣu lakṣaṇā puruṣāderbhojanādyarthapratīteḥ puruṣasāhityena kuntāderapi kriyānvaya ityajahatsvārthā | atra teṣāṃ nirdayaprahartṛtvaṃ phalam | jahadajahatsvārthā yathā-paṭaikadeśadāhe paṭo dagdhaḥ puṣpitaṃ vanamityādau | ekadeśarūpasvārthaparityāgena ekadeśāntararūpasvārthaparatvāt | atra bhūyastvādipratītiḥ phalam | sāropā yathā-āyurghṛtamityādau | atra janakatvaṃ sambandhaḥ itaravailakṣaṇyapratītiḥ phalam | sādhyavasānā yathā-āyurevedamityādau | āyurjanakatvānyabhicārapratītiḥ phalam | tadevaṃ saptavidhā phalalakṣaṇeti saṅkṣepaḥ | gaṅgāyā ghoṣa ityādau lakṣaṇayā tīrādibodhe'pi śaityādipratītestadasādhyatvāt | yayā tatpratītiḥ sā vyañjanā | taduktaṃ kāvyaprakāśeyasya pratītimādhātuṃ lakṣaṇā samupāsyate | phale śabdaikagamye'tra vyañjanānnāparā kriyā || iti |(u.2kā.14) etadbodhyaścārtho dhvanirityucyate | sa dvividhaḥ śaktimūlo lakṣaṇāmūlaśca | śaktimūlo vivakṣitānyaparavācyaḥ lakṣaṇāmūlastu avivakṣitavācya ityucyate | ādyo'saṃllakṣyakramaḥ saṃllakṣyakramaśceti dvividhaḥ | asaṃllakṣyakramo rasādiḥ | saṃllakṣyakramastu vastvalaṅkārarūpabhedāt dvividha iti śabdaśaktimūlasya traividhyam | lakṣaṇāmūlastu dvividhaḥ | avivakṣitavācyo vivakṣitānyaparavācyaśca | yatra vācyo'pyartho rūpāntareṇa saṃllakṣyate sa ādyaḥ | yatra vācyasya kenāpi rūpeṇānvayapraveśaḥ sa dvitīyaḥ | eṣāṃ bhedāntarāṇyugre vakṣyāmaḥ