Rasavilasa 3.113
Rasavilāsa 3.113
- Language
- Sanskrit
3.113
33. ūho vitarkaḥ saṃdehe bhrūśiro'ṅgulinartakaḥ
3.113.p1
niśi bhānurudeti śaṅkayā durapatyena mayau kalaṅkitaḥ
kirati sphuṭamanya[23b]thā kathaṃ karamaṅgārasamaṃ samantataḥ
eṣu saṃcāribhāveṣu madhye kecana keṣāṃcana vibhāvā anubhāvāśca bhavanti | tayā
hi—īrṣyāyā nirvedaṃ prati vibhāvatvamasūyāṃ prati cānubhāvatvam | cintāyā
nidrāṃ prati vibhāvatvamautsukyaṃ prati cānubhāvatvamityādi svayaṃ vijñeyam
athābhāsāḥ
te ca rasābhāsabhāvābhāsarūpāḥ | ābhāsatvaṃ caiṣāṃ sthāyibhāvādīnāmanaucityapravartitatvena | tatra rateranaucityam—gurūpatnīviṣayāyāḥ, nāyakanāyikayormadhye ekamātraniṣṭhāyāḥ, paśvādīnāṃ ca parasparaniṣṭhāyāḥ, ekanāyikāyā bahunāyakaviṣayāyā ityādi lokavyavahārāt jñeyam | tatra śṛṅgāravat
śṛṅgārābhāso'pi dvidhā | saṃyogābhāso viyogābhāsaśca
krameṇodā[24a]haraṇāni—
sarve'pi vismṛtipathaṃ viṣayāḥ prayātā
vidyā pramādagalitā vimukhībabhūva
sā kevalaṃ hariṇaśāvakalocanā me
naivāpayāti hṛdayād gurudharmapatnī
3.113.p2
[ ra0 ga0 p. 102 ]
3.113.p3
brahmāñścayayanasya naiṣa samayastūṣṇīṃ bahiḥ sthīyatāṃ
svalpaṃ jalpa bṛhaspate jaḍmate naiṣā sabhā vajriṇaḥ
vīṇāṃ saṃhara tumburo stutikathālāpairalaṃ nārada
sītārallakamallasaprahṛdayaḥ svastho na laṅkeśvaraḥ
3.113.p4
[ ra0 gaṃ0 p, 53 ]
3.113.p5
antrāviyuktāni rathāṅganāmnāmanyonyadattotpalakesarāṇi
dvandvāni dūrāntaravartinā te
mayā priye saspṛhamīkṣitāni
3.113.p6
[ raghu0 XIII 31 ]
3.113.p7
stumaḥ kaṃ3 vāmākṣi kṣaṇamapi vinā yaṃ na ramase
vilebhe kaḥ prāṇān raṇamakhamukhe yaṃ mṛgayase
sulagne ko jātaḥ śaśimukhi yamāliṅgasi balāt
tapaḥśrīḥ kasyaiṣā madananagari dhyāyasi tu yam
śatenopāyānāṃ kathamapi gataḥ saudhaśikharaṃ
sudhāphenasvacche rahasi śayitāṃ puṣpaśayane
vibodhya kṣāmāṅgīṃ cakitanayanāṃ smeravadanāṃ
saniḥśvāsaṃ śliṣyatyahaha sukṛtī rājaramaṇīṃ
3.113.p8
[ ra0 gaṃ0 p. 99 ]
3.113.p9
ayaṃ saṃyogābhāsaḥ
somāya kupyanniva viprayuktaḥ
sa somamācāmati dūyamānaḥ
nāmāpi jāgarti hi yatra śatrostejasvinastaṃ katame sahante
3.113.p10
[ naiṣadhīya0 VIII. 74 ]
3.113.p11
ayaṃ viyogābhāsaḥ
evaṃ kalahaśīlakuputrādyālambanatayā vītarāgādiniṣṭhatayā ca caryyamāṇaḥ śokaḥ brahmavidyānadhikāriśūdrādigatatvena nirvedaḥ | pitrādyālambanatvena
vā krodhotsāhau | [24b]tendrajālikādyālambanatvena vismayaḥ| gurvādyālambana
tayā ca hāsaḥ | mahāvīragatatvena ca bhayam | yajñīyapaśuvasāmāṃsāsṛgādyālambanatvena caryyamāṇā jugupsā ca rasābhāsāḥ
bhāvābhāso yathā—
rākāsudhākaramukhī taralāyatākṣī
sā smerayauvanataraṅgitavibhramāsyā
tatkiṃ karomi vidadhe kathamatra maitrīṃ
tatsvīkṛtivyatikare ka ivābhyupāyaḥ
atra ratervyabhicāribhūtā cintā'naucityapravartitā | nāyikāyā
ananuraktatvena rateranutkṛṣṭatayā tadvyabhicāriṇo'pi tathātvāt
yathā vā mamabhujaṅgamālāpasudhārasena
rasena kācit paritarpayantī
daivādupetā savidhe sapatnīṃ
nirīkṣya ta nindati sā sma sadya
atrāsūyā'naucityapravartitā
yathā vā mamamātaṅgakumbhataṭatuṅgapayodharāṇāmeṇīdṛśā bhavati yatra manoharāṇām
gaṅgātaṭe nikaṭa eva samāgama sā
vārāṇasī rasika śarmabharaikahetu
atra kīdṛśī vārāṇasīti tīrthaviṣayake kasyacit praśne yuvatijanasamāgamādhāratvenottaramūkhitva tādṛśa smaraṇamanaucityapravartitam
yathā vā-naiva na priyatamobhayathā'sau
yannu na vṛṇute vṛṇute vā
pakto hi dhigamūmaguṇajñā
manyata kayamada pratilambha
3.113.p12
[ naiṣadhīya0 V 69]
3.113.p13
atra raternau[25a]ci yena tatsacāriṇorviṣādacintayorābhāsatā
yathā vā-kaścitkarābhyāmupagūḍhanāla
mālolapatrābhihatadvirepham
rajobhiranta pariveṣabandhi
līlākhavinda bhramayāñcakāra
3.113.p14
[ ragu0 VI 13 ]
3.113.p15
atra śvegābhāsarateva tatsacāriṇaścāpalasya yābhāsatā | evamanye'pi
udāhāryā
bhāvaśāntyādirapi bhāvā eva | taduktam —
bhāvasya śāntirudayaḥ saṃdhiḥ śabalatā tathā
3.113.p16
[kā0 pra0 IV. 36]
Linked texts (6)
- Kāvyaprakāśa — Mammaṭa & Alaṭa, Sanskrit
- Sarasvatīkaṇṭhābharaṇa (alaṅkāra) — Bhoja, Sanskrit
- Vulgate (Mallinātha's text) — Sanskrit
- Ekāvalī — Vidyādhara, Sanskrit
- Rasaratnadīpikā (Allarāja) — Allarāja, Sanskrit
- Alaṅkāramahodadhi — Narendraprabha, Sanskrit