Shringaraprakasha 1.p1.18
Śṛṅgāraprakāśa 1.p1.18
- Language
- Sanskrit
1.p1.18
yathā--devadatta hai3, hai3 devadatta, om3 agnimīḍe purohitam, agnimā3 vaha, astu śrau3ṣaṭ, brū3hi, vau3ṣaṭi, iti |’ ’parervarjane’ ’prasamupodaḥ pādapūraṇe’ ’uparyadhyadhasaḥ sāmūpye’ iti dvirvacanāvidhiḥ; yathā--paripari trigartebhye vṛṣṭo devaḥ, praprāyamagnirbharatasya śṛṇve, saṃsamidhyuvase vṛṣan, upopa ne parāmṛśa, kiṃ no dudu harṣase dātavā, uparyuparigrāmam| ’yāvatpurānipātayorlaṭ,’ ’jātuyadorliṅ,’ ’alaṃkhalvoḥ pratide dhayoḥ prātāṃ ktvā’ iti laḍādividhiḥ ; yathā--yāvadbhuṅkte, purā vrayati, jātu tatrabhavān vṛṣasaṃ yājayet, yat tatrabhavān vṛṣalaṃ yājayet; alaṃ kṛtvā, khalu kṛtvā iti | ’omāṅośca, ’ ’avyaktānukaraṇasyāta itau’ ’āḍbhāṅośca’ iti pararūpādividhiḥ yathā--adhyom, adhyoḍhā, adhyeva jhaṭiti, ācchādayati, mācchidat iti | ’eve cāniyoge’ ’nāmreḍitasāya’ ’na māṅyoge’ iti pararūpādipratiṣedhaḥ ; yathā--adhaidava gaccha, ihaiva ihaiva tiṣṭha, paṭat, paṭaditi karoti, mā kārṣūt, mā sma kārṣūt, mā sma karot iti | ’nipāta ekājanāṅ’ ’ot’ ’saṃbuddhau śākalyasyetāvanārṣe’ [pāya1ya1ya14ya15ya16.] iti saṃhitāpratiṣedhaḥ ; yathā--a avehi, i indraṃpaśya, u uttiṣṭha, ā evaṃ nu manyase , aho, āścaryam, bhāno iti, iti | ’na cavāhāhaivayukte’ [pā.8.1.24] 'nānerjñaḥ’ [pā.1.3.48] 'samāse'nañpūrve ktvo lyapa’ [pā.7.1.37] iti padādeśādipratiṣedhaḥ; yathā--grāme yuṣmākaṃ ca grāmo'smakaṃ ca, grāmo yuṣmākameva grāmo'smāmeva, putramanijijñāsati, isnātvā bhuṅkte iti |
as in: "devadatta hai3", "hai3 devadatta", "om3 agnim īḷe purohitam", "agnim ā3 vaha", "astu śrau3ṣaṭ", "brū3hi", "vau3ṣaṭ". By "parervarjane", "prasamupodaḥ pādapūraṇe", and "uparyadhyadhasaḥ sāmīpye", there is the rule of reduplication; as in: "pari pari the rain-cloud rained away from the Trigartas"; "pra pra this fire of Bharata is heard"; "saṃ sam you join, O bull!"; "upa upa do not touch me"; "Why do you hesitate du du to give us?"; "upary upari above the village." By "yāvatpurānipātayorlaṭ", "jātuyadorliṅ", and "alaṅkhalvoḥ pratiṣedhayoḥ prācāṃ ktvā", there is the rule prescribing the present tense and others; as in: "yāvad bhuṅkte" (while he eats); "purā vrajati" (before he goes); "jātu the honorable one might sacrifice for an outcaste"; "yat the honorable one might sacrifice for an outcaste"; "alaṃ kṛtvā" (enough of doing); "khalu kṛtvā" (stop doing). By "omāṅoś ca", "avyaktānukaraṇasyāta itau", and "āḍabhyāsaṅgaś ca", there is the rule of single subsequent vowel substitution and others; as in: "adhyom", "adhyoḍhā", "adhyeva", "jhaṭiti", "ācchādayati", "mācchidat". By "eve cāniyoge", "nāmreḍitasya", and "na māṅyoge", there is the prohibition of single subsequent vowel substitution and others; as in: "adhaiva gaccha"; "ihaiva ihaiva tiṣṭha"; "paṭat", "paṭad iti karoti"; "mā kārṣīt", "mā sma kārṣīt", "mā sma karot". By "nipāta ekājanāṅ", "ot", and "sambuddhau śākalyasyetāv anārṣe" (Pāṇini 1.1.14, 1.1.15, 1.1.16), there is the prohibition of euphonic combination; as in: "a avehi"; "i indraṃ paśya"; "u uttiṣṭha"; "ā evaṃ nu manyase"; "aho āścaryam"; "bhāno iti". By "na cavāhāhaivayukte" (Pāṇini 8.1.24), "ner na jñaḥ" (Pāṇini 1.3.48), and "samāse 'nañpūrve ktvo lyap" (Pāṇini 7.1.37), there is the prohibition of word-substitution and the like; as in: "The village is yours and the village is ours"; "The village is only yours, the village is only ours"; "He wishes to know after his son"; "Having not bathed, he eats."
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation