Pramāṇa · Search · About · API

Shabdatarangini p161

Śabdataraṅgiṇī p161

Language
Sanskrit

p161

tasmādvākyārthaḥ lakṣya eveti ..
ityabhihitānvayavādanirūpaṇam .
-------------------
gurumatānuyāyinastu--
padānāmanvitābhidhānamācakṣate
tathāhi --dīpa iva vyutpattinirapekṣaḥ śabdaḥ nārthamavagamayati .
vyutpattiśca vṛddhavyavahādbhavati .
vṛddhāśca saṃsṛṣṭārthavivakṣayā vākyaṃ prayuñjate .
śrotāro'pi saṃsṛṣṭārthameva budhyante .
vākyaṃ ca padānyeva nātiriktam .
padārtha eva guṇabhūtānekapadārthaviśiṣṭo vākyārthaḥ .
yathā śibikāyā udyantāraḥ sarve śibikāmudyacchanti , yathā vā trāyo'pi grāvāṇaḥ ukhāṃ bibhrati, tathā vākyaghaṭakāni sarvāṇi padāni vākyārthamavagamayanti .
padānāmarthāntarānvitasvārthe śaktiḥ .
prathamaṃ vyutpattigraha itthaṃ jāyate .
uttamavṛddhaḥ gāmānayeti vākyaṃ prayuṅkte .
tato madhyamavṛddhaḥ gavānayane pravartate .
tadānīṃ taṭastho vyutpitsurevaṃ manyate .
asya puruṣasya pravṛttiḥ jñānajanyā pravṛttitvāt madīyapravṛttivat , tacca pravṛttijanakaṃ jñānaṃ gāmānayetivākyajanyaṃ tadānantarabhāvitvāditi .
evamasakṛtprayogena gāmānayeti vākyasya gokarmakānayane vākyārthe vyutpattiḥ saṃmugdhā jāyate .
tataḥ kadācit aśvamānayetiprayoge aśvānayanapravṛttau satyāṃ aśvapadāvāpe tadarthānvayāt gopadodvāpe tadarthānanvayāt aśvapadasyārthāntarānvitahayarūpārthe gopadasyārthāntarānvitasāsnādimarthe ca pratyekaṃ śaktiṃ gṛhṇāti .
itthaṃ śaktigrāhakapramāṇamūrdhanyena vyavahāreṇa padānāmitarānvitārthe śaktiḥ itarānvitārthānubhavajanakatvarūpā siddhyati .
iyameva padānāmānubhāviki śaktirityucyate .