Pramāṇa · Search · About · API

Shabdatarangini p33

Śabdataraṅgiṇī p33

Language
Sanskrit

p33

gadādhārabhaṭṭācāryāstu, "yasya ca bhāvena bhāvalakṣaṇam" iti pāṇinisūtraṃ saptamyāṃ pramāṇīkṛtya, vaiyākarasaraṇyā bhāvapadasya kriyārthatāmupagamya, gopadottarasaptamyāḥ dohanakriyārthatāṃ, jātitadbhinnapravṛttinimittakānāṃ śabdānāṃ madhye jātipravṛttinimittakasya viśeṣyavācitvamiti niyamānusāreṇa gopadasya viśeṣyabodhakatāṃ duhyamānapadārthābhedānvayañcāṅgīkṛtya, saptamyarthakriyāyāḥ samānakālīnatvasaṃbandhena dhātvarthagamane'nvayena, duhyamānābhinnagodohanasamānakālīnagamanāśrayaḥ iti bodhaṃ varṇayanti..
duhyamānapadasya gopadārthaviśeṣyabodhakatvaṃ, taduttarasaptamyāḥ bhāvārthakatvañca na svārasikamiti manyamānāḥ vinaiva dūṣaṇoktiṃ vyutpattivāde , "goṣuduhyamānāsu gataḥ ityādau "yasya ca bhāvena" ityanena gavādipadātsaptamī .
tatsamānādhikaraṇaduhyamānādipadācca nīlaṃ ghaṭamānaya ityādau nīlādipadāt dvitīyāvat viśeṣaṇapadasya
viśeṣyapadasamānavibhaktikatvaniyamāt saptamī .
vidhāyakasūtre ca bhāvapadaṃ kriyāparam .
" iti granthena gambhīrayā saraṇyā tarkālaṃkāramataṃ kaṭākṣayanti..
evaṃ ṛtau svadārānupeyāt iti niyamavidhau, pratyāvāyahetutvābhāvāśca liṅarthaḥ .
tatrābhāve dhātvarthagamanasya pratiyogitayā, saptamyantārthasya ṛtukālāvacchedyatvasya āśrayatayā, liṅarthapratyavāyahetutvasyāpi vyutpattivaicitryāt āśrayatayā anvayaḥ .
tathā ca ṛtukālāvacchedyasvadāragamanābhāvaḥ pratyavāyaheturiti tatra śābdabodhaḥ .
pañca pañcanakhā bhakṣyāḥ iti parisaṃkhyāvidhau ca pañcapadasya śaśakādipañca bhinne lakṣaṇā, pratyavāyahetutvaṃ liṅarthaḥ śaśakādipañcabhinnapañcanakhabhakṣaṇaṃ pratyavāyaheturiti vākyārthaḥ iti varṇayanti tarkālaṅkārāḥ..
bhaṭṭācāryāstu, vidhinimantraṇeti sūtrāt vidhiḥ liṅarthaḥ .
pravartakacikīrṣāhetudhīviṣayaḥ vidhiḥ ityuktatvāt iṣṭasādhanatvaṃ liṅarthaḥ .
pratyāvāyasyeṣṭatvābhāvāt pratyavāyahetutvasya liṅarthatābhyupagamaḥ na svārasikaḥ .
vyuptattivaicitryāśrayaṇañca kliṣṭamiti manyamānāḥ, ṛtāvupeyādityatra saptamyantārthānvitadhātvarthe ṛtukālāvacchinnasvadāragamane liṅā narakābhāvāsādhanatvaṃ bodhyate .
śābdānantarajātāt ṛtukālīnagamanābhāve narakasādhanatvabodhāt mānasāt niyamanirvāhaḥ .
pañca pañcanakhān bhuñjīta iti parisaṃkhyāvidhau ca pañcapadaṃ śaśakādipañcabhinne, dhātupadaṃ bhakṣaṇābhāve ca lākṣaṇikam .
tatra ca liṅā narakābhāvasādhanatvaṃ bodhyate .
tataḥ pañcabhinnapañcanakhabhakṣaṇe narakasādhanatvasya mānasoḥbodhaḥ iti varṇayanti .