Shabdatarangini p352

p352

citraguḥ ityatra gopadasyaiva citrasvāmyarthakatve, ghaṭaḥ ityatrāpi antyavarṇasyaiva ghaṭādirūpārthavācakatāpattiśca .
na ca kevalākāraśravaṇe ghaṭabodho na jāyate iti na tanmātrasya vācakatvamiti vācyam .
ghakārādipūrvapūrvavarṇānāṃ tātparyagrāhakatvāṅgīkāreṇādoṣāt .
tasmāt citraguḥ ityādau gopadasya citra ...........................................................................................
evaṃ praptodako grāmaḥ ityatra vinā śaktiṃ udakakartṛkaprāptikarmarūpārthabodho na saṃbhavati .
na ca udakaśabdasyaiva niruktārthe lakṣaṇāyāḥ svīkārānnānupapattiriti vācyam .
tātparyagrāhakapadasya svavācyārthaghaṭitārthe lakṣaṇātātparyagrāhakatvamiti niyamaḥ .
citraguḥ ityatra citrapadasya svavācyacitraghaṭite citragosvāmini gopadalakṣaṇātātparyagrāhakatvadarśanāt .
tasya niyamasya bhaṅgāpattiḥ udakapadalakṣyārthe udakakartṛkaprāptikarmaṇi, tātparyagrāhakaprāptapadārthasya prāptikarturaghaṭakatvāt .
prakṛtasthale vyutpattyantarakalpane ca samāsaśaktikalpasyaivocitatvāt .
evaṃ pañcagavadhanaḥ ityatra dhanaśabdasyaiva pañcagavābhidhanasvāmini lakṣaṇāṃ svīkṛtya, pūrvatanabhāgasya tātparyagrāhakatvāṅgīkāre , pañcapadārthagopadārtharabhedānvayabodhaviraheṇa pañcagopadayoḥ sāmānādhikaraṇyābhāvena karmadhārayatvābhāvāt ṭac na syāt, ataḥsamudāyaśaktiḥ svīkaraṇīyā..
evaṃ rājapuruṣaḥ ityatra śaktiṃ vinā gativirahaḥ .
tathāhi rājapadalakṣyārthasya rājasaṃbandhinaḥ abhedena puruṣanāmārthe anvayo na saṃbhavati .
taṇḍulasya svakarmakatvasaṃbandhena pāke anvayatātparyeṇa taṇḍulaḥ pacatīti
prayogavāraṇāya prātipadikārthaniṣṭhaprakāratānirūpitaviśeṣyatāsaṃbandhena śābdabuddhiṃ prati viśeṣyatāsaṃbandhena pratyayajanyopasthiteḥ kāraṇatāyāḥ svīkaraṇīyatayā, dhātvarthe pāke iva nāmārthe puruṣe'pi viśeṣyatāsaṃbandhena pratyajanyopasthitirūpakāraṇabādhāt .
prātipadikārthaḥ sarvo'pi pratyayārthe evānveti .
śubhreṇa taṇḍulena ityatrāpi śubhrapadārthaḥ prathamārthe abhede evānveti .
nābhedena taṇḍulanāmārthe .
caitraḥ ityatrāpi nāmārthaḥ caitraḥ prathamārthe prātipadikārthe evānveti .