Shabdatarangini p355

p355

na ca saṃnihitapadārthaniṣṭhaviṣayatānirūpitaviṣayatāsaṃbandhena śābdabuddhiṃ prati pratyayajanyopasthiteḥ viśeṣyatāsaṃbandhena kāraṇatāyāḥ svīkārāt dvitīyāvibhaktisaṃnihitagopadārthena dvitīyārthānvayasaṃbhavaḥ iti vācyam .
upakumbhaṃ paśya ityādau prācīnanaiyāyikamate kumbhapadalakṣyakumbhasaṃbandhinā abhedenānvitasya upapadārthasamīpasya dvitīyārthānvayena, upapadasya kumbhapadena vyavadhānāt vyabhicārāt niruktakāryakāraṇabhāvāsaṃbhavāt .
na ca samāsottarapratyayasya samasyamānapadārthānvitasvārthabodhakatvavyutpattiḥ svīkriyate iti samāsaghaṭakagopadasyārthena vibhaktyarthānvayaḥ saṃbhavatyeveti vācyam .
pratyayānāmiti klṛptavyutpattiṃ parityajya, samāsottaretyādi ...............................................................................................
citraguḥ iti subantapadasādhutvāyāpi samāse śaktisvīkāraḥ āvaśyakaḥ .
prātipadikottarameva sup vidhīyate .
arthavata eva śabdasya prātipadikatvam .
"arthavadadhāturapratyayaḥ prātipadikam "(pā.sū. 1-2-45) iti sūtrāt .
arthavattvaṃ ca vṛttimattvam .
citragupadasya śaktyanaṅgīkāre arthavattvābhāvena prātidikasaṃjñāyā abhāvena taduttaraṃ subutpattirna syāt .
na ca śaktyābhāve'pi lakṣaṇayā arthavattvaṃ saṃbhavatīti vācyam .
bodhyasaṃbandho lakṣaṇeti svīkurvatāṃ mīmāṃsakānāṃ mate tatsaṃbhave'pi śakyasaṃbandho lakṣaṇeti vādināṃ naiyāyikānāṃ mate tadasaṃbhavāt .
vākye śakterabhāvena samāsātmakavākyasya śakyāprasiddhyā śakyasaṃbandharūpalakṣaṇāyā apratasiddheḥ .
tasmāt samāsasya prātipadikasaṃjñāsiddhaye śaktisvīkāra āvaśyakaḥ ..