Amara's Thesaurus 1.3.8.3
Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) 1.3.8.3
- Language
- Sanskrit
1.3.8.3
(3.2.282) upalambhas tvanubhavaḥ samālambho vilepanam
(3.2.283) vipralambho viprayogo vilambhas tvatisarjanam
(3.2.284) viśrāvas tu pratikhyātiravekṣā pratijāgaraḥ
(3.2.285) nipāṭhanipaṭhau pāṭhe temastemau samundane
(3.2.286) ādīnavāsravau kleśe melake saṃgasaṃgamau
(3.2.287) saṃvīkṣanaṃ vicayanaṃ mārgaṇaṃ mṛgaṇā mṛgaḥ
(3.2.288) parirambhaḥ pariṣvaṅgaḥ saṃśleṣa upagūhanam
(3.2.289) nirvarṇanaṃ tu nidhyānaṃ darśanālokanekṣaṇam
(3.2.290) pratyākhyānaṃ nirasanaṃ pratyādeśo nirākṛtiḥ
(3.2.291) upaśāyo viśāyaś ca paryāyaśayanārthakau
(3.2.292) artanaṃ ca ṛtīyā ca hṛṇīyā ca ghṛṇārthakāḥ
(3.2.293) syād vyatyāso viparyāso vyatyayaś ca viparyaye
(3.2.294) paryayo 'tikramas tasminnatipāta upātyayaḥ
(3.2.295) preṣaṇaṃ yat samāhūya tatra syāt pratiśāsanam
(3.2.296) sa saṃstāvaḥ kratuṣu yā stutibhūmir dvijanmanām
(3.2.297) nidhāya takṣyate yatra kāṣṭhe kāṣṭhaṃ sa uddhanaḥ
(3.2.298) stambaghnas tu stambaghanaḥ stambo yena nihanyate
(3.2.299) āvidho vidhyate yena tatra viṣvaksame nighaḥ
(3.2.300) utKāraś ca nikāraś ca dvau dhānyotkṣepaṇārthakau
(3.2.301) nigārodgāravikṣāvodgrāhās tu garaṇādiṣu
(3.2.302) āratyavarativirataya uparāme 'thāstriyāṃ tu niṣṭhevaḥ
(3.2.303) niṣṭhayūtir niṣṭhevananiṣṭhīvanamityabhinnāni
(3.2.304) javane jūtiḥ sātis tvavasāne syādatha jvare jūrtiḥ
(3.2.305) udajas tu paśu preraṇamakaraṇirityādayaḥ śāpe
(3.2.306) gotrāntebhyas tasya vṛndamityaupagavakādikam
(3.2.307) āpūpikaṃ śāṣkulikamevamādyamacetasām
(3.2.308) māṇavānāṃ tu māṇavyaṃ sahāyānāṃ sahāyatā
(3.2.282) "Upalambha" is perception or experience; "samālambha" is anointing;
(3.2.283) "Vipralambha" is separation or deception; "vilambha" is generous bestowal;
(3.2.284) "Viśrāva" is fame; "avekṣā" and "pratijāgara" mean vigilance;
(3.2.285) "Nipāṭha" and "nipaṭha" mean recitation; "tema" and "stema" mean thorough wetting;
(3.2.286) "Ādīnava" and "āsrava" mean distress ("kleśa"); "saṃga" and "saṃgama" mean union in a gathering;
(3.2.287) "Saṃvīkṣana", "vicayana", "mārgaṇa", "mṛgaṇā", and "mṛga" [denote seeking];
(3.2.288) "Parirambha", "pariṣvaṅga", "saṃśleṣa", and "upagūhana" [mean embrace];
(3.2.289) "Nirvarṇana", "nidhyāna", "darśana", "ālokana", and "īkṣaṇa" [mean seeing or gazing];
(3.2.290) "Pratyākhyāna", "nirasana", "pratyādeśa", and "nirākṛti" [mean rejection];
(3.2.291) "Upaśāya" and "viśāya" signify sleeping by turns;
(3.2.292) "Artana", "ṛtīyā", and "hṛṇīyā" have the meaning of disgust (pity);
(3.2.293) "Vyatyāsa", "viparyāsa", and "vyatyaya" mean reversal or inversion;
(3.2.294) "Paryaya" is transgression; in that sense are also "atipāta" and "upātyaya";
(3.2.295) Sending after having summoned is called "pratiśāsana";
(3.2.296) That ground of praise for the twice-born in sacrifices is called "saṃstāva";
(3.2.297) That block of wood on which wood is placed and hewn is called "uddhana";
(3.2.298) "Stambaghna" or "stambaghana" is that by which a clump of grass is destroyed;
(3.2.299) That by which a hole is pierced is "āvidha"; in the sense of a piece of ground level everywhere it is "nigha";
(3.2.300) Both "utkāra" and "nikāra" express the winnowing or tossing of grain;
(3.2.301) "Nigāra", "udgāra", "vikṣāva", and "udgrāha" refer respectively to swallowing, vomiting, sneezing, and seizing;
(3.2.302) "Ārati", "avarati", and "virati" denote cessation; then, not feminine is "niṣṭheva";
(3.2.303) "Niṣṭhayūti", "niṣṭhevana", and "niṣṭhīvana" are identical [meaning spitting];
(3.2.304) "Jūti" means speed; "sāti" is end; and "jūrti" is fever;
(3.2.305) "Udaja" is driving cattle; words like "akaraṇi" occur in cursing;
(3.2.306) For a group of descendants of gotras, words like "aupagavaka" are formed;
(3.2.307) For inanimate objects, [groups are expressed by words] like "āpūpika" and "śāṣkulika";
(3.2.308) For boys ("māṇava"), [a collection is called] "māṇavya"; for companions ("sahāya"), [a collection is called] "sahāyatā";
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation
Commentaries (14)
- Amarakośodghāṭana — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Kāmadhenu — Subhūticandra, Sanskrit
- Ṭīkāsarvasva — Sarvānanda, Sanskrit
- Padacandrikā — Rāyamukuṭa Bṛhaspati, Sanskrit
- Vyākhyāsudhā (Rāmāśramī) — Bhānuji Dīkṣita, Sanskrit
- Amarakoṣaṭīkākāmadhenu — Classical Tibetan
- Amarakośaṭīkā — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Amarakośaṭīkā — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośapadavivṛti — Liṅgyasūri, Sanskrit
- Padapañjikā — Rāyamukuṭa, Sanskrit
- Rasāla — Śaktidhara Śāstrin, Sanskrit
- Abhidhānappadīpikā — Nava Moggallāna, Pāli
- Amarapadavivaraṇa — Sanskrit
- Amarakośaviveka — Maheśvara, Sanskrit
Linked texts (5)
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Kalpadru Nāmamālā — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa — Sanskrit