Shabdakalpadruma 100.3.16

100.3.16

ścatasraḥ | āvarttayoraikekā sthāpanyāñcaikā pariharttavyā | śaṅkhayoreka nāsāṃ śaṅkhasandhisantāmekaikāṃ pariharet | dvādaśa mūrddha tāsāsutkṣepayorddhe pariharet | sīmanteṣvekaikāmadhipatāviti | evamaśastraklaptāḥ pañcāśajjatruṇa ūrddha -
miti | bhavati cātra
“yatprayatnabhito dehaṃ nābhitaḥ prahṛtāḥ sirāḥ
pratānāḥ padminīkandādvisārīnāṃ yathā jalam|”
athātaḥ sirāvyadhavidhiṃśārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ
bālastha viraktacatta takṣī ṇabhovapariśrāntaklībadājakarmatamatavānnaviriktāstrāpittānuvāsitajāgaritakkīvalaśastrabhirbhītāṃ kāsaśvāsaśoṣaprauḍujvarākṣepa kampacchādyātopavāsapipāsā mūrcchāprapīḍitānāñca sirāṃ na vidhyet | yāścāvedhyā
adhyāṇḍadṛṣṭā dṛṣṭācāyyryanvitā yantritāścānutthitā iti | śroṇitāvasekasādhyāśca vikārāḥ
prāgabhihitāsteṣu cāpakalpeṣveṣu cāsṛkṣeṣu
yathātthāyaṃ yathāvyāyañca sirāṃ vidhyet | pratiṣiddhānāmapi ca viśeṣapasaṃge vyādhiviśeṣeṣu
sirāyadhamapratiṣiddham | tatra snigdhasvinnamāturaṃ yathādoṣapralanīkadravaprāyamannaṃ bhuktavantaṃ
yavāgūṃ pītavantaṃ vā yathākālasupasthāpyāsīnaṃ
sthitaṃ vā prāṇāvabādhamāno vastrapaṭṭacamarmāntarvalkalalatānāmanyatamena yantrayitvā nātigāḍhaṃ
nātiśithilaṃ śarīrapradeśamāsādya yathoktaṃ śastraṃ
gṛhītvā sirāṃ vidhyet
“naivāniśita nātṛṣṇaṃ na pravāte na cāvṛkṣite
sirāṇāṃ vyadhanaṃ kāryyamaroge vā kadācana ||”
tatra yadyasidaṃ puruṣaṃ pratāritamukhamasraliptācokṣite upaveśyāsane sakthorākuñcitayoniveśya kūrparasandhdyosyopari hastāvanyonyadṛḍhamuṣṭakṛtamaṣṭīmanvayoḥ sthāpayitvā yantraṇaśāṭakaṃ