Shabdakalpadruma 100.3.7

100.3.7

marmāṇi nāma māṃsaśirāsnāyvasthisandhisannipātāsteṣu svabhāvata eva viśeṣeṇa prāṇāstiṣṭhanti
tasmānmarmekhabhihatāstāṃstān bhāvānāpadyante
tatra sadyaḥprāṇaharāyyāmagneyānvayiguṇeṣvāśu
kṣīyeṣu kṣapayanti | kālāntaraprāṇaharāṇi
saumyāgneyānvayiguṇeṣvāśu kṣīṇeṣtu krameṇa ca
yomaguṇeṣu kālāntareṇa kṣapayanti | viśalyaprāṇaharāṇi vāyavyāni śalyamukhaniruddho yāvadantarvāyastiṣṭhati tāvajjovatyuhṛtamātre tu
śavye mammesthānāddino vāyurniṣkrāmati tasmāt
saśavyo jovatyuddhṛtaśabyo mriyate | vaikalyakarāṇi saumyāni somo hi sthiratvācchaityācca
prāṇāvalambanaṃ karoti | rujākarāṇyagnivāyuguṇabhūyiṣṭhāni viśeṣataśca tau rujākarau
pāñcabhautikīñca rujāmāhurekaiḥ | kecidāhumarmāsādīnāṃ pañcānāmapi samastānāṃ vihatānāñca samavāyāt sadyaḥprāṇaharāṇi | ekahonānāmagnyānāṃ vā kālāntaraprāṇaharāṇi
dvihīnānāṃ viśalyaprāṇaharāṇi | trihīnānāṃ
vaikasyakarāṇi | ekasminneva rujākarāṇīti
yataścaiva mato'sminmarmasvabhihateṣu śoṇitā
gamanaṃ bhavati
athātaḥ pratyekammarmmanirdeśaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ | saptottaraṃ mammaiśatam | tāni marmāṇi
pañcātmakāni | tadyathā | māṃsamarmāṇi
śirāmarmāṇi snāyumarmāṇi | asthimarmāṇi
sandhimarmāṇi ceti | na khalu māṃsaśirāsnāyvasthisandhivyatirekeṇānyāni
marmāṇi
bhavanti yasmātropalabhyante | tatraikādaśa māṃsamarmāṇi | ekacatvāriṃśat śirāmarmāṇi
saptaviṃśatiḥ snāyumarmāṇi | aṣṭāvasthimarmāṇi | viṃśatiḥ sandhimarmāṇi | tadetat
saptottaraṃ mammaśatam || || teṣāmekādaśaikasmin
sakthi bhavanti | etenetarasakthibāhū ca
vyākhyātau | udaroraṣordvādaśa | caturdaśa pṛṣṭhe