Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 202.21

Śabdakalpadruma 202.21

Language
Sanskrit

202.21

iti rak pratyayeṇa sādhu |) rajatam
iti medinī || navanītam | iti śabdacandrikā
śuklaḥ, puṃ, (śuca + rak | rasya laḥ |) varṇaviśeṣaḥ
sāhā iti bhāṣā | tatpayyāyaḥ | śubhraḥ 2 śuciḥ
3 śvetaḥ 4 viśadaḥ 5 śyetaḥ 6 pāṇḍaraḥ 7 avadātaḥ 8 sitaḥ 9 gauraḥ 10 valakṣaḥ 11
dhavalaḥ 12 arjunaḥ 13 | ityamaraḥ || śvetā 14
śyetā 15 śyenī 16 viśadaḥ 17 sitā 18
avalakṣaḥ 16 | iti taṭṭīkā || śithiḥ 20
pāṇḍuḥ 21 | iti śabdaratnāvalī || rāmaḥ 22
kharuḥ 23 | iti jaṭādharaḥ || śuklayogaḥ | iti
medinī || śvetadravyaḥ | iti rājanarghaṇṭaḥ
śuklapakṣaḥ | yathā ghaṭatriṃśanmatam
“tatra pakṣāvubhau māse śuklakṛṣṇau krameṇa hi
candravṛddhikaraḥ śuklaḥ kṛṣṇaścandrakṣayātmakaḥ ||”
iti tithyāditattvam
śuklaḥ
śuklaśabdāvācakāni vastūni yathā,—
“sitalakṣmo vidhuharī kṣitiptārāśvaka nāgarājacamacamarāḥ
rāmapayodharākharjunasiṃhollāsa gāmaścahāsādyāḥ ||”
śuklāṃkaḥ
śuklaṛḥ, puṃ, (śukla + khārthe kan |) śuknapakṣaḥ
śvetavarṇaśca
śuklakaṭāhaḥ, puṃ, (śuklaḥ kaṅkaḍo yasya | kan |)
śukla kandaḥ, puṃ, (śuklaḥ kando yasya |) maśriyakandaḥ
śuklakandā, strī, (śuklaḥ kando yasyāḥ|) ṛtiśuklakarmmā, [n] tri, (śuklaṃ pūtaṃ karmma yasya |)
śuklakuṣṭhaṃ, klī, (śuklaṃ kuṣṭham |) śvetavarṇakuṣṭhaśuklacaurā, strī, (śuklaṃ cauraṃ yasyāḥ |) kākolī
śuklatvaṃ, klī, (śuklasya bhāvaḥ | śukla + tva |)
śukladugdhaḥ, puṃ, (śuklaṃ dugdhaṃ niryāso yasya |)
śukladhātuḥ, puṃ, (śuklaḥ śuklavarṇo dhātuḥ |) kaṭinī
śuklapakṣaḥ, puṃ, (śuklaḥ pacaḥ |) sitapakṣaḥ | candraśuklapuṣpaḥ, puṃ, (śuklaṃ puṣpamasya |) kubakadṛcaḥ
śuklapuṣpā, strī, (śuklaṃ puṣpamasyāḥ |) nāgadantī
śuklapuṣpī, strī, (śuklaṃ puṣpamasyāḥ | ṅīṣ |)
śuklapṛṣṭhakaḥ puṃ, (śuklaṃ pṛṣṭhaṃ yasya | kan |) sindhukaśuklavalaḥ, puṃ, jinaviśeṣaḥ | yathā, —
śuklamaṇḍalaṃ, klī, (śuklaṃ maṇḍalaṃm |) cakṣuḥ śvetaśuklarohitaḥ, puṃ, (śuklaḥ śvetavarṇo rohitaḥ |)
śuklā, strī, (śuklāṃ jātīti | lā + kaḥ |)
śuklavargaḥ, puṃ, (śuklānāṃ vargaḥ samūhaḥ |) śvetavarṇaśuklavāyasaḥ, puṃ, (śukko vāyasa iva |) vakaḥ
śuklaśālaḥ, puṃ, (śuklaḥ śāla iva |) giriśimbaḥ
śuklā, strī, (śuklo varṇo'syākhyā iti | arśa
śuklāṅgī, strī, (śuklaṃ aṅgaṃ yasyāḥ | ṅīṣ |)
śuklāpāṅgaḥ, puṃ, (śukro apāṅgo yasya |) mayūraḥ
iti hemacandraḥ || śvetavarṇanetrānte, tri || (yathā,
meghadūte

202.21.p1

“śuklāpāṅgaiḥ sajalanayanaiḥ svāgataukṛtya kekāḥ
pratyudgātaḥ kathamapi bhavān gantumāśu vyavasyet|”)
śuklānnaṃ, klī, (śukla mannam |) cannānnākaḥ| iti
rājanirghaṇṭaḥ
śuklābho, [n ] klī, netrarogabhedaḥ| yathā | atha
śukabhāgājā rogāḥ| teṣāṃ nāmāni saṃkhāvāha
“prastāriśuklakṣatajādhimāṃsañjāyetaisaṃjñāḥ khalu pañca rogāḥ
snāyutthitā vārttapiṣṭakākhyā
jālaṃ śirāṇāṃ pir̤ikāśca tāsām
rogā balāsaprathitena sārddhamekādaśoktāḥ khalu śuklabhāge ||”
teṣu prastāryarthamo lakṣaṇamāha
“prastāryarthe tadvratīthaṃ strāvaraktanibhaṃ sitam |”
tahuḥ puttalī | kīthaṃ viklor̤em | strāvaraktamityatra vikalpo boḍayaḥ || || śuklāmmoha
“muccetaṃ yadu śukrāme śukraṃ tadarhate cirāt |”
raktābhmāṃha
“padmābhaṃ sphuṭadṛktāmye yanmāṃsaṃ cīyate śite |”
padmābhaṃ varṇata raktāmityarthaḥ | cīyate upacīyate
adhimāṃsāmāha
“pṛthu mṛhadimāṃsāṃmbhe bahulañca yadakvimam |”
pṛthu vistīrṇam | bahulaṃ pṛthum | yaścatribhaṃ īṣat
kṛṣyalohitam || || svāyambhāha
“(kharaṃ prasari māṃsāśaṃ śuklaṃ jāyante pañcamam |”
sthiraṃ kaṭhinam | śuklaṃ sāvaracitam
śuktimāha
“snāvāḥ syuḥ piṅgatānnibhāśca vindavo yaṃ
śuktābhāḥ sitanicitāḥ sa śuktisaṃjñaḥ |”
strāvā ityādidarśayace vikalpo bodhyaśaḥ
arjunamāha
“eko yaḥ śaśarudhiraprabhastu vinduḥ
śuklastho bhavati tamajjunaṃ vadanti |”
piṣṭakamāha
“śleṣmāśanakopena śukle māṃsaṃ samunnatam
piṣṭavat piṣṭakaṃ viddhi malāktādṛrśasannibham |”
piṣṭavat śvetam || || śirājālamāha
“jālābhaḥ kaṭhinaḥ śirovyaṣaḥ śirāṇāṃ
santāno bhavati śirādiśālasaṃjñaḥ |”
śirādijālasaṃjñaḥ śirājālasaṃjñaḥ
śirāpir̤ikāmāha
“śuklasthāḥ sitapir̤ikāḥ śirāhatā yāstā vijñādasitasamīpajāḥ śirājñāḥ |”
balāsagrathitamāha
“kāṃsyābhombudṛśa vāribindukalpo
vijñeyo nayanasite valāsagraṃkṣaḥ |”
kāṃsyābhaḥ śveta ityarthaḥ| abbuhuḥ kaṭhinaḥ
vāribindukalpaḥ etena manāgunnatatvaṃ vodhyate
balāsasaṃjñaḥ balāsaprathitasaṃjñaḥ | kaścidekadeśenāpi samudāyamavagamāt | yathā bhīmo bhīmasena

202.21.p2

iti | ataeva suśrute | nāmasaṃgrahe balāsagrathitapadaṃ nirdiṣṭam | iti bhāvaprakāśaḥ

Linked texts (1)