Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 442.4

Śabdakalpadruma 442.4

Language
Sanskrit

442.4

tatpuruṣaṃ lakṣayati
“yadoyena subardhena yuktayadbodhanakṣamaḥ
yaḥ samāsastattvatatra sa tatpuruṣa ucyate ||”
yadarthagatena subardhena viśiṣṭasya yadarthasyānyayabodhaṃ prati yaḥ samāsaḥ svarūpayogyaḥ sa tadarthasya
tadarthe tatpuruṣaḥ | na tu yannāmottaraṃ yannāma
yadarthagatasubarthāvacchinnasya yat svārthasya bodhakaṃ
taduttaratannāmeva tadarthayostatpuruṣaḥ | pūrśva kāyo'īpipyalotyādāvavyāpteḥ | vibhajate
“dvitīyādivatūryasya bhedādeva ca ṣaḍ vidhaḥ
kriyānvayī dvitīyāderarthaḥ prāyo'tra
yojitaḥ ||” 3
avyayībhāvaṃ lakṣayati
“uttarārthānvitasvārthāvyayapūrvvastu yo bhavet
samāsaḥ so'vyayobhāvaḥ strīpuṃliṅgavivarjitaḥ ||”
yaḥ samāsaḥ so'ttarapadopasthāpyena yadarthanānvitasya yadarthasya bodhakāvyayapūrvva bhāgakaḥ sa tadviśiṣṭasya tadarthasya bodhane avyayībhāvaḥ | yathā
nirmakṣikaṃ upakumbhamityādi
“samāderśa vinā śrūyamāṇaṣaṣṭho na bodhikā
svārthaṃ yadarthasya yaddā so'vyayobhāva iṣyate ||”
samādeśaṃ vinā śrūyamāṇaṣaṣṭhī svārthaṃ yat samāsārthasyānyayabodhaṃ pratyasamarthā sa eva vācyayobhāvaḥ śrūyamāṇaiva ṣaṣṭhī svārthaṃ samāsāntagārthasyānvayabodhane'samarthā na tu luptāpi

Linked texts (1)