Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 442.5

Śabdakalpadruma 442.5

Language
Sanskrit

442.5

bahuvrīhiṃ lakṣayati
“bahuvrīhiḥ svagarbhāyaṃsambandhitvena bodhakaḥ
nirūr̤hayā lakṣaṇayā sāṃśajñāpakaśaktavān ||”
svāṃśasya nirūr̤halakṣaṇayā jñāpakena śabdena
ghaṭitaḥ svagarbhasya yādṛśārthasya sambhimaprakāraikānvayabodhaṃ prati samarthaḥ samāsaḥ svagarbhatādṛśārthasambandhibodhane bahuvrīhiḥ
“pratyekaṃ prathamāntaṃ sat subantairitaraiḥ saha
yadā bhedasubantena sākāṅkṣa nāma vigrahaḥ ||”
asya bahuvrīherghaṭakamekaṃ nāma prathamāntaṃ sat
subantairitaranāmabhiḥ saha bhedārthakasubantayacchabdena sākāṅkṣa vigrahaḥ kathyate | bahuvrīhiṃ vibhajate
“tadatadguṇasaṃvijñānau hau bhedo tadādimaḥ
viṣayasya viśeṣo yastadviśeṣyakabodhakṛt ||”
tatra viṣayavākyasya viśeṣyavidhayā pratyāyyo
yo'rthastadviśeṣyakabodhakṛt bahuvrīhistayorādimaḥ tadguṇasaṃvijñānaḥ | tasya svārthaguṇībhūtasya samyagviṣevyavidhayā vijñānaṃyasminniti
vyutpattyā svārthānvayaḥ saṃprāptāt tadbhicaścātadguṇasaṃvijñānaścarama ityarthādavagamyate
prācāṃ matena tadguṇasaṃvijñānabahuvrīhimanyathā
nirvakti
“yaḥ svārthaghaṭakarthasya svārthānvayini bodhane
anukūlo bahuvrīhiḥ sa tathopaśyavādimaḥ ||”
yo bahuvrīhiḥ svārthasyānvayini svārthaghaṭakasvārthasyānyayabodhane samarthaḥ sa tayostadguṇatadguṇayorādimaḥ| lambakarṇamānaya dvāragovaṃ paśya ityādi | punarvibhajate
“syātsrnirdiṣṭadvigādināmabhirvibhajyatu punaḥ
bahuvrīhirbahuvidho dipadatripadādikaḥ ||”
dvitricaturādibhireva svaghaṭakanāmabhirvibhayavaśāt dvipadatripadacatuṣpadādiko bahuvrīhirbodhyaḥ

Linked texts (1)