Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 45.24.1

Śabdakalpadruma 45.24.1

Language
Sanskrit

45.24.1

“hemaśaṅgāḥ śaphe raupyaiḥ suśīlā vastrasaṃyutā
sakāṃśyapāttrā dātavyā kṣīriṇī goḥ
sadaciṇā |”)
vṛkṣabhūlam | iti medinī
śapharaḥ, puṃ, strī, matsyaviśeṣaḥ | ityamaraḥ | pum̐ṭo
iti bhāṣā || (yathā, —
“kaivarttakarkaśakarāt śapharakṣudato'pi
jāle punarnipatitaḥ sapharī vipākaḥ |”
yathā ca
“agādhajalasañcārī vikāro na ca rohitaḥ
gacchupajalamātreṇa śapharī pharpharāyate |”
vṛddhaṭaḥ |)
śapharādhipaḥ, puṃ, (śapharāṇāṃ matsyānāṃ adhipaḥ | )
hallīśamatsyaḥ | iti cikāṇḍaśeṣaḥ || tatpayyāyaḥ
illiśaḥ 2 vārikarpūraḥ 3 māṅgeyaḥ 4 amatāśaḥ
5| iti trikāṇḍaśeṣaḥ
śabdaḥ
śabdaḥ
śabdaḥ
mayā kṛtaṃ tadevādyenāpi kṛtamityādi darśanāditi bhāvaḥ | iti siddhāntamuktāvalī
daśavidhaśabdā yathā,"ṣaḍjarṣabhagāndhāramadhyamaḥ pañcamastathā
ataḥ paraṃstu vijñeyo niṣādo dhaivatastathā
dṛṣṭacchā niṣṭaśabdañca saṃhataḥ pratigāvavān ||”
ityāśvamedhikaparvva
śabdaviśeṣāṇāṃ nāmaviśeṣā yathā,"śabdo guṇāravāgotyaḥ praṇādaḥ protkṛtaṃ
śrutām
parhaṇaṃ guraje prāṣṭaṃ karddanaṃ kuchitasvave
śṭaṃ ṅgāttu siṃhanādo'tha ṛndanaṃ subhaṭadhvaniḥ
kolāhalaḥ kalakalastumulo vyākulo ravaḥ
marmarī vastraparṇāderbhuṣaṇānāntu śiñjitam
heṣā hreṣā turaṅgāṇāṃ gajānāṃ gandvitaṃ chate
vistāro dhanuṣāṃ hambhārambho gogaladasya ca
stanitaṃ garjitaṃ harṣeiḥ svānitaṃ rasitādi ca
kūjitaṃ syādvihaṅgānāṃ tirakṣāṃ rutavāśite
ṭhaktasya rodanaṃ rovā yukranaṃ bhagaṇaṃ punaḥ
pīḍitānāntu ṛnditaṃ mathitaṃ ratakūjitam
prakkāṇaḥ prakaṇastantyā mahaṃlastu gundalaḥ
kṣījanttu kīcakānāṃ bheyā nādastu ṭaṅkaraḥ
tāro'tyuccairdhvanirmandro gambhīro madhuraḥ kalaḥ
kākalo tu kalaḥ sūkṣma raktanālo layānugaḥ
kākurvvāgvicāraḥ syāt pratiśruttu pratidhvaniḥ ||”
iti hemacandraḥ
athaikārthānulomavilomasapraśabdāḥ | nayana 1

Linked texts (1)