Shabdakalpadruma 471.5.p1.1
Śabdakalpadruma 471.5.p1.1
- Language
- Sanskrit
471.5.p1.1
18
“ihaiva tairjitaḥ sargo yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ ||”
mohaḥ | utsāhaḥ | iti medinī || anumatiḥ
iti hemacandraḥ || || sargavivaraṇaṃ yathā, —
“avyākṛtaguṇakṣobhāt mahattattvivato'bhavaḥ
bhūtasūkṣmendriyārthānāṃ sambhavaḥ sarga ucyate ||”
iti śrībhāgavatam
navadhāsargo yathā, —
“sargo navavidhastasya prākṛto vaikṛtastu yaḥ
kāladravyaguṇairasya trividhaḥ pratisaṃkramaḥ ||,
ādyastu mahataḥ sargo guṇavaiṣamyamātmanaḥ
dvitīyastvahamo yatra dravyajñānakriyodayaḥ
bhūtasargastṛtīyastu tanmātro dravyaśaktimān
caturtha aindriyaḥ sargo yastu jñānakriyātmakaḥ
vaikāriko devasargaḥ pañcamo yanmayaṃ manaḥ
ṣaṣṭhastu tamasaḥ sargo yastvabuddhikṛtaḥ prabhoḥ
ṣar̤ime prākṛtāḥ sargā vaikṛtānapi me śṛṇu
rajobhājo bhagavato līleyaṃ harimedhasaḥ
saptamo mukhyasargastu ṣaḍvidhastasthuṣāmba yaḥ
vanaspatyāṣadhilatālatatvārā vorudho drumāḥ
utsrotamastamaḥ prāyā yantaḥsparśā viśeṣiṇaḥ
tiraścāmaṣṭamaḥ sargaḥ so'ṣṭāviṃśadvidho mataḥ
avido bhūritamaso ghrāṇajñā hṛdyavedinaḥ
gaurajo mahiṣaḥ kṛṣṇaḥ śūkaro gavayo ruruḥ
dviśaphāḥ paśavaśceme aviruṣṭaśca saptama
kharo'śvo'śvataro gauraḥ śarabhaścamarī tathā
ete caikaśaphāḥ śaṃsaḥ śṛṇu pañcanakhān paśūn
śvā śṛgālo vṛko vyāghro mārjāraḥ śaśaśalyakau
siṃhaḥ kapigarjaḥ kumrmmo godhā ca makarādayaḥ
kaṅkagṛdhravakaśyenabhāsabhallakavarhiṇaḥ
haṃsasārasacakrāhvākākolūkādayaḥ khagāḥ
parvoka srovastu navamaḥ sattarekavidho nṛṇām
rajo'dhikāḥ karmmaparā duḥkhe ca sukhamāninaḥ
vaikṛtāstraya evete devasargaśca saptama
sarjjani
sargabandhaḥ,
sarja,
sarjjaḥ,
sarjjakaḥ,