Shabdakalpadruma 811.257.p1
Śabdakalpadruma 811.257.p1
- Language
- Sanskrit
811.257.p1
“mukhyāni payaḥ somo māṃsaṃ yaccānupākṛtam
akṣāralavaṇañcaiva prakṛtyā havirucyate ||”)
amṛtam| parvvataviśeṣaḥ | iti kecit
candrasya vivaraṇaṃ tathā | sa ca vāyukoṇastrīvaiśyajātisattvaguṇalavaṇarasamūrddhāśaronakṣatrasamu
dvāpāmadhipatiḥ | iti vṛhajjātakādayaḥ
ekahastapramāṇaśarīraḥ | khetavastraparidhānaḥ
śuklavarṇaḥ | dakṣiṇahastavaradaḥ | gadāyuktavāmahastaḥ | daśāśvaḥ | khetapadmasthaḥ | umādhidaivataḥ | jalapratyadhidaivataḥ | sūryyābhimukhaḥ
yathā,—
“sāmudraṃ veśyamātreyaṃ hastamātraṃ sitāmbaram
khetaṃ dvibāhuṃ varadaṃ dakṣiṇe sagadetaram
daśāśvaṃ śvetapadmasthaṃ vicintyomādhidaivatam
jalapratyadhidevañca sūryyāsyāmaṅgitaṃ tathā ||”
tasyotpattyādivyathā,—
ṛṣaya ūcuḥ
“somaḥ pitṛṇāmadhipaḥ kathaṃ śāstraviśārada
tadvaṃśe ke tu rājāno babhūvuḥ kīrttivarddhanāḥ
sūta uvāca
ādito brahmaṇā pūrvvamabhiḥ sargavidhau purā
anuttamaṃ nāma tapaḥ sṛṣṭyarthaṃ taptavān prabhuḥ
sadānandakaraṃ brahma jagataḥ kṣemanāyakam
brahmaviṣṇukaṃrudvāṇāmabhyantaramatīndriyam
śāntisvacchātmasamasadguṇastanayaṃ viduḥ
māhātmāmāśrayo viprāḥ paramānandakārakam
tasmādudyāmaliḥ śārmamamayā tamadhiṣṭhitaḥ
brahma prajāpatiṃ tasmāt somo'bhavaddibhuḥ
paya susrāva netrābhyāṃ dhāma taccākṣuṣaṃ caro
dīpayan viśvamakhilaṃ jyotsnayā sacarācaram
taddiśo jagṭahurddhāntaṃ khotpattau sṛṣṭayecchayā
garbhī bhūtodare tāsāmākhito'bdagatatrayam
tāsāmābhūdvayaṃ garbhamaśaktā dhāraṇe tataḥ
samādāyātha taṅgarbhamabījasya catarmukhaḥ
yuvāgamakarodbrahmā sarvvāyudhadharaṃ varam
syandane'tha sahasrāśve vedarūpiṇmayai prabhuḥ
āropya lokamanayaddyāloyaṃ sa pitāmahaḥ
tato brahmarṣibhiḥ proktamaktattvā'bho bhavatyayam
ṛbhirbhidevagandharvvairauṣadhībhistathaiva ca
tuṣṭuvuḥ somadevatyairbrahmādyā mantrasaṃyataiḥ
stūyamānasa tasyābhūdadhiko maṇḍalaśca yaḥ
tejovitānādvabhavadbhūvi divyauṣadhogaṇaḥ
taddotirādhikā tasmādbhāvī bhavati sarvvadā
tenauṣadhīśaḥ somo'bhūt vijegaścādhipogyate
vedadhāmā rasaścāpi yaditaṃ candramaṇḍalam
kṣīyate varddhate caiva śukla kṛṣṇe ca sarvvadā
tato viṃśattathā sapta dakṣaḥ prācetaso dadau
rūpalāvaṇyasaṃyuktāstasmai kanyāḥ suvarcasaḥ ||”
api ca
maddātapā uvāca
“brahmaṇo mānasaḥ putraḥ atrirnāma mahātapāḥ
tasya putro'bhavat somo dacajāmāhatāṃ gataḥ
saptaviṃśatiryāḥ kanyā dākṣāyaṇyaḥ prakīrttitāḥ
somapatryo'pi mānyāstāstāsāṃ vyehā tu
rohiṇī
tāmeva ramate somaḥ netaśa iti śuśruma
itarāḥ procurāgavya candrasyāsamataṃ pituḥ
datco'pyasakṛdāgatya tamuvāca sa nākarot
samatāṃ so'pi taṃ dakṣaḥ kṣayāpāmarhito bhava
evamuktaḥ kṣayaṃ somo pagamahannaśāmataḥ
devā manuṣyāḥ paśavo naṣṭe some saborudhaḥ
kṣoṇābhavaṃstadā sarvvī oṣadhaya viśeśataḥ
kṣayaṃ gacchadbhiratyarthamodhadhībhiḥ surarṣabhāḥ
mūleṣu vauṣadhāṃ somaḥ sthita ityucurātarāḥ
teṣāṃ cintābhavattīvrā viṣṇava śaraṇaṃ yayuḥ
bhagavānāha tān sarvvānmūtaṃ kiṃ kriyate mayā
taṃ cāhurdeva dakṣeṇa śaptaḥ somo vināśitaḥ
tānuvāca tadā devo madhyatāṃ kalasodadhiḥ
oṣadhyaḥ sarvvato devāḥ prakṣipyāmbudhu saṃyataiḥ
evamuktā tato devān dadhyau rudraṃ hariḥ svayam
brahmāṇaśca tathā dakṣo vāsukiṃ netrakāraṇam
te sarvva tatra sañcitā mamandhurbrahmasāttvikam
tasmin mathite jātaḥ punaḥ somo mahodate
yo'sau celaṅgasaṃkho vai deve'smin puruṣaḥ paraḥ
sa eva somo mantavyo dehināṃ jīvasaṃjakaḥ
paricchavā sa mūrttintu pṛthak somnāṃ prapedivān
tamevaṃ devamanujāḥ oṣadhremāya devatāḥ
upajīvanti dṛṣṭāśca tathaivauṣadhayaḥ prabhum
śaṅkarakhena sakalaṃ dadhāra girasā tadā
tadālikā bhavandyāpo viśrambhusiraso kṣataḥ
tasya brahmā dadau protaḥ paurṇamāsītithiṃ prabhuḥ
tasmātsupīṣayedrājan tamartha pratipādayet
sa cākṣārāraśca bhavet tasya jñānaṃ prayacchati
kāntiṃ puṣṭiśca rājendra dhanaṃ dhānyacca kevalam ||”