Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 881.2

Śabdakalpadruma 881.2

Language
Sanskrit

881.2

14
“sthaṇḍile vā śilāyāṃ vā muṇḍite muṇḍite'thavā
eteṣāṃ kalpito bhedaḥ kalpayedyo na tasya tu ||”)
kriyāsāre'pi
"kuṇḍamevaṃvidhaṃ na syāt sthaṇḍilaṃ vā samācaret ||"
śāradātilake'pi
"nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ sthaṇḍile vā samācaret
hastamātrantu tat kuryyāt caturasraṃ samantataḥ ||"
iti tithyāditattvam
api ca | gobhilaḥ | anuguptā apa āhatya
prāgudakpravaṇaṃ deśaṃ samaṃ vā parisamūhya upalipya madhyataḥ prācīṃ rekhāmulikhya udīcīśca
saṃhatāṃ paścāccāgre prācīṃstriṃsa ullikhyābhyukṣyaitat lakṣaṇāṅgadedyāṃ sarvvameti | anuguptā
ācchāditāḥ | patitādibhiradṛṣṭā iti yāvat
prāṅlocādisaṃkhyāñca gṛhyāsaṃgrahe gobhilaputtaḥ
"prāṅnīcaṃ brahmavarṣasyamūrddhanīcaṃ yaśonamam
pitryaṃ dakṣiṇato nīcaṃ pratiṣṭhālakṣaṇaṃ samam ||"
yaśonnamamityatra sāntā ṣṣaṭpadasthā ityukeradanto'pi yaśaśabdaḥ gayāśiraḥ itivat | parisamūhya sarvvataḥ kuśaiḥ pāṃstrādikamapasāryya uttarasyāṃ diśi prārhaṅastopari kṣipet | parisamūhya vitastimātre uttarata utkaraṃ karotīti
hariśarmmādhṛtavacanāt | tata upalepanam
tatra kāraṇamāha gṛhyāsaṃgrahaḥ
"indraśca vañjrābhiṣṭataḥ purā hato mahāsuraḥ
medasā tasya saṃliptā tadarthamupalepayet ||" iti
madhyataḥ sthaṇḍilābhyantare dakṣiṇāṃśe na tu
madhyāgre udagatekaviṃśatyaṅga larekhāturodhāt
anyathā
"kuśaiḥ saṃmārjjayedbhūmiṃ gṛhāmādo śucismitaḥ
hastamāttrāṃ caturasrāṃ gomayenopalepayet ||"
iti bhāradvājoktahastapramāṇasthaṇḍile tadanupapatteḥ | prācīṃ prāgagatām | udīcīśca saṃhatāṃ
paścāditi | prāgagatāyāḥ paścimaṃ bhāgaṃ saṃlagnāmudagagrām | madhye udagatāyāḥ prācīḥ prāgagrāstisro rekhā ullikhyābhyukṣyediti | rekhābhya
uddhṛtamṛttikodaraṇapūrvaka mabhyukṣayet | ullikhya
uddha tyābhyu kṣayediti kātyāyanasūtrāt
utkarapakṣepedeśamāha gṛhyāsaṃgrahaḥ
"utkaraṃ gṛhya rekhābhyo'rannimātre nidhāpayet
dvārametat padārthānāṃ prāgudīcyāṃ diśi smṛtam
iti
parisamūhanādiparikeśāptaṃ karmma lakṣaṇasaṃjñakaṃ
tasya lakṣaṇasyāṅgata prakriyā sarvvatra yatra yatrāgnipraṇayanaṃ tatra bodhyā || || rekhāpramāṇamāha
kuṇḍopariśiṣṭe kātyāyanaḥ
"dakṣiṇe prāgagatāyāstu pramāṇaṃ dvādaśāṅgulam
tanmūlasaṃsthā yodīcī tasyā evaṃ navottaram
udaggatāyāḥ saṃlagnāḥ śeṣāḥ prādeśamātrikāḥ
saptasaptāṅga lāṃsyaktā kuśeneva samullikhet ||"
navottaraṃ navādhikaṃ dvādaśāṅga lamekaviṃśatyaṅga lamityarthaḥ | śeṣāḥ uttarekhayoravaśiṣṭāstisraḥ
kuśena iti sarvvatrābhisambadhyate | evakāreṇa
gākhāntaroktasya vyāvṛttiḥ || || rekhāṇāṃ
devatā varṇānnāha smṛ tiḥ
"prāgagatā pārthivī jña yā cāmye yo cāpugdagugatā
prājāpatyā tathā caindrī saumī ca prāksaṅgatā
smṛtā
pārthivī pītavarṇā syādāmmre yī lohitā bhavet
prājāpatyā bhavet kṛṣṇā nīlā caindrī prakīrttitā
śvetavarṇena saumī syāt rekhāṇāṃ varṇalakṣaṇam|”
thannisthāpanaparyyantaṃ savyahastaprādeśasya vidhānaṃ
māha| gṛhyāsaṃgrahaḥ
"savyaṃ bhūmau pratiṣṭhāpya prokṣitehaciṣeṇa tu
tāvantotyāpayet pāṇiṃ yāvadagniṃ nidhāpayet||”
mānakarttāramāha kundopariśiṣṭe kātyāyanaḥ
"mānakriyāyāmṛṛtviāgamanukte mānakarttari
mānakṛdyajamānaḥ syādviṭuṣāmeṣa niścayaḥ ||"
ṣaḍḍhāṅga limānamāha sa eva
"ṣaḍḍhāṅga limānantu yatra yatropadiśyate
tatra tatra hastavyaṅgibhiranmituyāt sadā ||"
yajamānāsannidhau bodhe tu sādhāraṃṇāṅgulimānam | yathā kapilapañcarātram
"aṣṭabhiścorbhavejjyeṣṭhaṃ madhyamaṃ saptabhiryavaiḥ
kanyasaṃ ṣaḍbhiriṣṭamaṅga laṃ munisattamaiḥ ||"
taiḥ prakramyamāṇayavaiḥ | kanyasaṃ kaniṣṭham | mānantu
pārśvena | ṣar̤ayavāḥ pākhasaṃmitāḥ | iti kātyayanavacanāt | iti saṃskāratattvam
sthaṇḍilaśāyī, [n] puṃ, (sthaṇḍile śete iti
śī + "vrate|" 3

Linked texts (2)