Vacaspatya 30.5.8

30.5.8

babhūva caturbhujaḥ | tānyasya bhujān sarvvān pranṭahītauṣanāyudhān | śaraiściccheda laghvastaṃ saumitriḥ pratidarśayan
sa babhūvātikāyaśca bahupādaśirobhujaḥ | taṃ brahmāstreṇa
saumitrirddadārādricyopamam | sa papāta mahāvīryyo divyāstrābhito raṇe | mahāśanivirnidagdhaḥ pādapo'ṅkuravāniva | saṃ dṛṣṭvā valamaṅgārśa kumbhakarṇaṃ tarāstanam
gatāsuṃ patitaṃ bhūmau rākṣasāḥ prādravan bhayāt”
utpattau badhe ca virodhastu kalpabhedāt samādheyaḥ | sa ca
viṣṇu pārṣadavijayasyāvatāraḥ sanatkumārādiśrutiśāpāt
asurabhāvamāpede tatkathā bhāga0 anusandheyā
kumbhakāmalā strī kumbhākhyā kāmalā | bhāvapra0 ukta
kāmalārogabhede | “kāmalā bahupitteṣā koṣṭhākhyā
jhyā matā" tatra koṣṭhāśrayāṃ kāmalāmāha "kālāntarāt
kharībhūtā kaphlā syāt kumbhakāmalā"adhikaṃ kāmalāgaṅge
1866pṛ0uktam| suśrute tu kumbhāhvayamityuktaṃ yathā “sakāmalāpāṇḍurogakumbhāhvayo lāgharako'lasākhyaḥ"
ityupakramya "basyāni khiṅgagandhaśca kāmalāyāḥ" ityuktvā
kāmalālakṣaṇādikamuktvā ca "bhedāṃstu tasyāḥ śṭaṇu
kumbhamājhaṃ śopho mahāṃstatra ca parvvabhedaiḥ” tena kumbhākhyaiva
tasyā nāmāntaram
kumbhakāra puṃstrī kumbhaṃ karoti ka-aṇ upa0 sa0
(kubhāra)1jātibhede amaraḥ| sā ca jātiḥ “vaiśyāyāṃ
viprataścaurāt kumbhakāraḥ saucyate" usanasoktā
brahmavaivartte tu “mālākārāt carmakārgyā kumbhakārobyajāyata" iti “paṭṭikārācca tailikāyāṃ kumbhakāro babhūvaha”
iti purāṇāntaraṃ tena uttamādhamavarṇa saṅkaratvāt jāti
bhedastu deśabhedena vyavasthāpyaḥ| jātitvāt striyāṃ ṅīṣ
2kumbhakāra ke tri0 striyāṃ ṭāp si0 kau0 mugdhabodhamate