Vacaspatya 32.56
Vācaspatya 32.56
- Language
- Sanskrit
32.56.1
kurukṣetraṃ ca brahmarṣideśaḥ | "kurukṣetrañca matsyāśca pañcālāḥ
śūrasenakāḥ | eṣa brahmarṣideśo vai brahmāvarttādanantaraḥ”
manuktaḥ | idaṃ saṃvara suta kurunṛparājyāntargatabhata stannāmnā
prathitam ataeva kuruśabdadarśita bhāgavatavākye "kurukṣetranapatiṃ kurumityuktam | bhā0 1084 a0 | "nataḥ
saṃvaraṇāhadevau tapatī suṣuve kurum | rājatre taṃ prajāḥ
sarvī dharmajña iti menire | tasya nāmnā'bhi vikhyātaṃ
pṛthivyāṃ kurujāṅgalam | kurukṣetraṃ ca tapasā puṇyaṃ
cakre mahātapāḥ” iti
kurukṣetrasyatīrthamāhātmyaṃ bhā0va08380 ukta yathā "tato
gaccheta rājendra ! kurukṣetramabhiṣṭatam | pāpebhyo
yata mucyante darśanāt sarvvajantavaḥ | kurukṣetraṃ gamiṣyāmi
kurukṣetre vasāmyaham | ya evaṃ satataṃ brūyāt so'pi
pāpaiḥ pramucyate | pāṃśavo'pi kurukṣetre vāyunā samudīritāḥ | api duṣkṛtakarmāṇaṃ nayanti paramāṃ gatim
dakṣiṇena sarasvatyāhaṣadvatyuttareṇa ca | ye vasanti kurukṣetre
te vasanti tripiṣṭape | tatra māmaṃ vasedvīra ! sarasvatyāṃ
yudhiṣṭhira ! | yatra brahmādayo devā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ
gandhavīpsaraso yakṣāḥ pannagāśca mahīpate ! | brahmacelaṃ
mahāpuṇyamabhigacchanti bhārata ! | manasāpyabhikāmasya kuruchataṃ yudhiṣṭhira ! | pāpāni vipraṇaśyanti brahmalokañca
gacchati | gatvā hi śraddhayā yuktaḥ kurukṣetraṃ kuruhaha !
phalaṃ prāpnoti ca tadā rājasūyāśvamedhayoḥ | tato maṅka
ṇakaṃ nāma dvārapālaṃ mahābalam | yacca sambhivādauva
gosahasraphalaṃ labhet | tato gaccheta dharmajño viṣṇoḥ
sthānamanuttamam | satataṃ nāma rājendra ! yatra sannihito
32.56.2
hariḥ | tatra snātvā ca namyā ca trailokyaprabhavaṃ harim
aśvamedhamavāpnoti viṣṇulokañca gacchati | tataḥ pariplavaṃ
gacchettīrthaṃ trailokyaviśrutam | agniṣṭomātirātrābhyāṃ
phalaṃ prāpnoti bhārata ! | pṛthivītīrthamāsādya gosahasraphalaṃ
labhet | tataḥ śālūkinīṃ gatvā tīrthasevī narādhipa !
daśāśvamedhe snātvā ca tadeva phalamāpnuyāt | sarpadevīṃ
samāsādya nāgānāṃ tīrthamuttamam | agniṣṭomamavāpnoti
nāgalokañca vindati | tato gaccheta dharmajño dvārapālaṃ
tarantukam | tatroṣya rajanīmekāṃ gosahasraphalaṃ labhet
tataḥ pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ | koṭitīrthamupaspṛśya hayamedhaphalaṃ labhet | aśvinītīrthamāsādya
rūpavānabhijāyate | tato gaccheta dharmmajño vārāhaṃ tīrthamuttamam | viṣṇu vārāharūpeṇa pūrvvaṃ yatra sthito'bhavat
tatra snātvā naraśreṣṭha ! agniṣṭomaphalaṃ labhet | tato
jayantyāṃ rājendra somatīrthaṃ samāśriyet | snātvā phalamavāpnoti rājasūyasya mānavaḥ | ekahaṃse naraḥ snātvā
gosahasraphalaṃ labhet | kṛtaśaucaṃ samāsādya tīrthasevī
narādhipa | puṇḍarīkamavāpnoti kṛtaśauco bhavecca saḥ
tato muñjavaṭaṃ nāma sthāṇoḥ sthānaṃ mahātmanaḥ | upoṣya
rajanīmekāṃ gāṇapatyamavāpnuyāt | tatraiva ca mahārāja !
yakṣiṇī lokaviśrutām | snātvābhigamya rājendra ! sarvvānū
kāmānavāpnuyāt | kurukṣetrasya taddāraṃ viśrutaṃ bharatarṣabha ! | pradakṣiṇaṃmupāvṛtya tīrthasevī samāhitaḥ | saṃhataṃ
puṣkarāṇāñca snātvā'rcya pitṛdevatāḥ | jāmadagnyena rāmeṇa śatakratu sumahā manā | śatakrayo bhavedrājannaśvamedhañca
vindati | tato rāmahradān gacchet tīrthasevī samāhitaḥ
32.56.3
tatra rāmeṇa rājendra ! tarasā dīptatejasā| kṣattramutsādya
vīreṇa hradāḥ pañca niveditāḥ | pūrayitvā naravyāghra !
rudhireṇeti viśrutam | pitarastarpitāḥ sarve tathaiva prapitāmahāḥ tataste pitaraḥ prītā rāmamūcurnarādhipa !
pitara ūcuḥ| rāma ! rāma ! mahābhāga ! prītāḥ sma tava
bhārgava ! | anayā pitṛbhaktyā ca vikrameṇa ca te prabho !
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te kimicchasi mahādyute | evamuktaḥ sa
rājendra ! rāmaḥ praharatāṃ varaḥ | abravīt prāñjalirvākyaṃ
pitṝn kha gaganesthitān | bhavanto yadi me prītā yadyanugrāhyatā mayi | pitṛprasādādiccheyaṃ tapa āpyāyanaṃ
punaḥ | yacca roṣābhibhūtena kṣattramutsāhitaṃ mayā | tataśca
pāpānmucyeyaṃ yuṣmākaṃ tejasāpyaham | hradāśca tīrthībhūtā
me bhaveyurbhuvi viśrutāḥ | etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāmasya
pitarastadā | pratyūcuḥ paramaprītā rāmaṃ harṣasamanvitāḥ
tapaste varddhatāṃ bhūyaḥ pitṛbhaktyā viśeṣataḥ | yacca roṣābhibhūtena kṣattramutsā' dataṃ tvayā | tataśca pāpānmuktāstvaṃ
nihatāste svakarmabhiḥ | hradāśca tava tīrthatvaṃ gamiṣyanti
na saṃśayaḥ | hradeṣveteṣu yaḥ snātvā pitṝn sandarbhayiṣyati
pitarastasya vai prītā dāsyanti bhuvi durlabham | īpsitañca
manaḥkāmaṃ svargalokañca śāśvatam | evaṃ dattvā varātrājan !
rāmasya pitarastadā | āmantrya bhārgavaṃ prītyā tatraivāntarhitāstataḥ | evaṃ rāmahradāḥ puṇyā bhārgavasya mahātmanaḥ
snātvā hradeṣu rāmasya brahmacārī śubhravataḥ | rāmamabhyarcya
rājendra ! labhedvahu suvarṇakam | vaṃśamūlakasamāsādya tīrthasevī kurūdvaha ! | svavaṃśamuddharedrājan ! snātvā vai vaṃśamūlake
32.56.4
kāyaśodhanamāsādya tīrthaṃ bharatasattama ! | śarīraśuddhiḥ
snātasya tasmiṃstīrthe na saṃśayaḥ | śuddhadehaśca saṃyāti
śubhānllo kānanuttamān | tato gaccheta dharmajña ! tīrthaṃ
trailokyaviśrutam | lokā yaloddhṛtāḥ pūrvvaṃ viṣṇunā
prabhaviṣṇunā | lokoddhāraṃ samāsādya tīrthaṃ trailokyapūjitam | snātvā tīrthavare rājan ! lokānuddharate svakān
śrītīrthañca samāsādya snātvā niyatamānasaḥ | arccayitvā
pitṝn devān vindate śriyamuttamām | kapilātīrthamāsādya
brahmacārī samāhitaḥ | tatra snātvārccayitvā ca pitṝn
svān daivatāmya.pa | kapilānāṃ sahasrasya phalaṃ vindati
mānavaḥ | sūryyatīrthaṃ samāsādya snātvā niyatamānasaḥ
abhyarcayitvā pitṝn devānupavāsaparāyaṇaḥ | agniṣṭomamavāpnoti sūryyalokañca gacchati | gavāṃ bhavanamāsādya tīrthasevī yathākramam | tatrābhiṣekaṃ kurvāṇo gosahasraphalaṃ
labhetū | śaṅkhinītīrtha māsādya tīrtha sevī kurūdvaha ! | devyāstīrthe naraḥ snātvā labhate vīryya muttamam | tato gaccheta
rājendra ! dvārapālaṃ karantukam | tatra tīrthe' sarasvatyāṃ
yakṣendrasya mahātmanaḥ | tatra snātvā naro rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet ||”
kurukṣetrīyoga pu0 ekasmin sāvane tithinakṣatrayogānāṃ
trayarūpe jyo0 ukta yogabhede | 2kurukṣetre mṛtyusūcake ṣāḍyogabhede ca | “padmadyakṣayute mṛtyau lagnasaṃsthe
bṛhaspatau | saumyakṣetragate lagne kurukṣetre mṛtirbhavet”
jātakāmte yogādhyāyaḥ
kurujāṅgala na0 aṅgulabheya jāṅgalaṃ kuruṣu jāṅgalam
1kurukṣetre “tasya nāmnā'bhivikhyātaṃ pṛthivyāṃ kurujāṅgalam | kurukṣetraṃ sa(kuruḥ) tapasā puṇyaṃ cakre
32.56.5
mahātapāḥ” bhā0ā064 a0 “yadā parīkṣit kurujāṅgale vasan” bhāga01.16,11, kuruyaśca jāṅgalaśca dva0
“kurudeśe jāṅgaladeśe ca puṃ bhūmni “kathanānnirgataḥ pauraiḥ
saṃyātuḥ kurujāṅgakhān” bhāga0 1,4,7, kuruvo jāṅgalāca
deśabhedāḥ” śrīdharaḥ” | kuravaśca jāṅgalaśca “viśiṣṭaliṅgo
nadīdeśo'vyāmataḥ” pā04280 ekavadbhāve kurujāṅgalam
itarasamāhāre na0 [ varakaśāke rājani0
kuruṭa pu0 kuruvitaṃ roṭati ruḍa-dīptipratighāte ka | vitākurugaṭa pu0 kuruvitaṃ rugaṭati ‘ruṃṭi-steye ac | pītabhiṇṭagrām pītāmbāne medi0 | svārthe ka | tatrārthe amaraḥ
kuruṇṭī strī ku+ruṭi-steye ac gaurā0 ṅīṣ | 1dāha
pustikāyāṃ medi0 | 2brahmadaṇḍā jaṭā0
kuruta pu0 kura-bā0utan | vaṃśamirite ḍahaḍākāre pātrabhede
idañca phāṭo'sya kṛttvā0 nāntyalopaḥ | kurutapādaityeva
kurutīrtha na0 bhārataprasiddhe tīrthabhede tacca tīrtha “yata bhrahmādibhirdevaiṛṣibhiśca tapocanaiḥ | vaināyakena devānāmabhipikto guhastadā | taijasasya ca pūrveṇa kurutīrtha
kurudṛḍha ! kurutīrtha naraḥ snātvā brahmacārī jitendriyaḥ
sarvva pāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ prapadyate” bhā0 va082ba0
uktam | [ kāyāmalyāyāṃ nadyām
kurunadikā strī yathāsmitā nadī kurunadiketyu cyate ityu -
kurupiprīlikāstrī kuru ityanukaraṇaśabdakaraṇena mūṣāyayavabhakṣikāyāṃ godhāyām “kademare pipaṅkilā karaṃ kurupiṇaṅkilkā” iti mantre “kajāre pipaṅkinnā śvāvit
kurupipaṅkillā” yaju0 24|55
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit
- Tīrthaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit