Vacaspatya 4.2-2.7

4.2-2.7

kārṣṇāyoya tri0 kaṣṇācena nirvṛttādi kaṣāyā0 caturathyāṃ
chaṇ | kaṣāyānnirvṛttādau
kārśmarī strī kaśa-svārye ṇic-bhāve manin kārśmaṃ tata rāti
rā-ka gaurā ṅīṣ | śrīparṇīvṛkṣe karkaḥ = gāmbhārīvṛkṣe bharataḥ
kāśyaṃ na0 kṛśasya bhāvaḥ ṣyañ | 1kṛśatve “nirveśasamnātakṛśārtha
kāśya m” raghuḥ | svārthe ṣyañ | 2kaśe śyāmalaḥkṣe,
3kañce (chetro) vṛkṣe 4 kaṅguve ca pu0 rājani0
kārṣa tri0 kṛṣiḥ śīlamasya ṣṇvā0ṇa| kṛṣiśīle kṛṣīvale bharataḥ
kārṣāpaṇa puṃna0 karṣaṃ madama kārṣeṇa yaṇa | tena vyatpannatve
ā+paṇa-karmmaṇi gha | 1aśītiratike tāmike karṣe
"kārṣāpaṇastu vijñeyaḥ kārṣikastā mikaḥ paṇaḥ” manuḥ
2 ṣoḍaśapaṇayātmake purāṇe (kāhana) iti khyāte mānabhede
“māṣaḥ ṣoḍaśabhāgastu jñeyaḥ kārṣāpaṇasya tu | kākinī
(kar̤i) tu caturbhāgo māṣasya parikīrttitā | pañcanadyāḥ
pradeśe tu saṃjñeyaṃ vyāvahārikau | kārṣāpaṇapramāṇāttu taṅgabaṅgam (paribhāṣitam) iheva tat” kātyā0| “rūpyo'yetyatva hemādrī viṃyatīti pāṭhaḥ | ataeva 'dvāviṃśatpaṇikāmāno bandhaḥ
paurāṣikobhavet” kātyā0 smṛtau purāṇadvayavācyadvātriṃ -
śatapaṇānāṃ ge mūkatve nābhidhānam| "aśītibhirvarāṭakaiḥ
paṇa ityabhidhīyate | te ṣoḍaśaḥ purāṇaṃ syādrajataṃ saptabhistu taiḥ” bhaviṣyapu0 | “kārṣāpaṇonmūrdhnā hi daridrāṇāṃ
prakīrttitā” prā0ta0 | “kārṣāpaṇaṃ bhavedaṇḍyo yatnānyaḥ
prākṛtojanaḥ | tatra rājā bhaveddaṇḍyaḥ sahasramiti dhāraṇā”
“svastyakṣetrājamārge yastvamasedhyamanaḥparṭi| sa dvau kārṣāpaṇau dadyāt"manuḥ | 'kārṣāpaṇo daṃ'kṣapastāṃṭiṃśiraupyaḥ
pravarttate | paṇe nibaddhaḥ pūrvvasyāṃ ṣoḍaśaivaṃ paṇāḥ palam