Manimala 2: atha vajramāraṇavidhiḥ
Maṇimālā 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.452 — 1 part
atha vajramāraṇavidhiḥ
2.144
mūlam
aśuddhaṃ kurute vajraṃ kuṣṭhaṃ pārśva vyathāṃ tathā
pāṇḍutāṃ paṅguratvañca tasmāt saṃśodhya mārayet
2.145
gṛhītvāṅghri śubhe vajraṃ vyāghrīkandodare kṣipet
māhiṣauviṣṭhayā liptaṃ kāriṣāgnau vipācayet
2.146
citrāmāyāṃ caturyāmaṃ yāminyante'śvamūtrake
secayet pācayedevaṃ saptarātreṇa śudhyate
2.147
mūlama
hiṅgusaindhavasaṃyukte kṣipet kvāthe kulatthaje
taptaṃ taptaṃ punarbajrambhavaidbhasma cisaptadhā
2.148
āyuḥ puṣṭiṃ balaṃ vīryyaṃ varṇaṃ saukhyaṃ karoti ca
sevitaṃ sarvvarogaghnaṃ mṛtaṃ vajraṃ na saṃśayaḥ
2.146-2
vyāghrīkandadrave kṣiptvā saptadhā puṭite pacet
maṇḍūkaṃ kāṃsyaje pāce nigṛhyā sthāpayet sudhī
2.150
mūlam
sa bhīto mūtrayettacca tanmūtre vajramāvapet
taptaṃ taptañca bahudhā vajrasyaivaṃ mṛtirbhavet
2.151
rase yatra bhavedvajraṃ rasaḥ so'mṛta ucyate
bhasmībhāvagataṃ yuktyā vajravat kurute tanuṃ
2.152
The Eugènie Brilliant.
atha māṇikyaṃ
mūlam
sindhau rāvaṇagaṅgāyāṃ siṃhale janma kīrttitaṃ
kṣetrāṇi trīṇi tasya syurmāṇikyasya jagurbudhāḥ
2.153
siṃhale tu bhavedraktaṃ padmarāgamanuttamaṃ
pītaṃ kālapurodbhūtaṃ kuruvindamiti smṛtaṃ
2.154
aśokapallavacchāyamamuṃ saugandhikaṃ viduḥ
tumbure chāyayā nīlaṃ nīlagandhi prakīrttitaṃ
2.155
mūlam
uttamaṃ siṃhalodbhūtaṃ nikṛṣṭaṃ tumburodbhavaṃ
madhyamaṃ madhyamaṃ jñeyaṃ māṇikyaṃ kṣetrabhedataḥ
2.156
bandhūkaguñjāsakalendragopajavānanāhraksamavarṇaśobhāḥ
bhrājiṣṇavo dār̤imabījavarṇāstathāpare kiṃśukapuṣpabhāsaḥ
2.157
mūlam
sindūraraktopalakuṅkumānāṃ
lākṣārasasyāpi samānavarṇāḥ
sāndre'pi rāge prabhayā svayaiva
bhavanti lākṣāsphuṭamadhyaśobhāḥ
2.158
kusumbhanīladyutirāgamiśrapratyagralākṣārasatulyabhāsaḥ
tathāpare gokṣurakaṇṭakārīpuṣpārttiṣo hiṅgulavattviṣo'nye
2.156-2
cakorapuṃskokilasārasānāṃ
netrāvabhāsadyutayaśca kecit
anye punarnativipuṣpitānāṃ
tulyatviṣaḥ kokanadodarāṇāṃ
2.160
mūlam
prabhāvakāṭhinyagurutvayogaiḥ
prāyaḥ samānāḥ sphaṭikodbhavānāṃ
ānīlaraktotpalacārubhāsaḥ
saugandhikākhyā maṇayo bhavanti
2.161
yo mandarāgaḥ kuruvindajeṣu
sa eva jātaḥ sphaṭikodbhaveṣu
nirarciṣo'ntarvvalaubhavanti
prabhāvavanto'pi na tatsamānāḥ
2.162
ye tu rāvaṇagaṅgāyāṃ jāyante kuruvindavaḥ
padmarāgasamaṃ rāgaṃ vibhrāṇā na sphuṭārciṣaḥ
2.163
mūlama
bandhūjīvi śikhaṇḍīkaṃ indragopyoḍrapuṣpakaṃ
raktākhyaṃ kuṭṭimañcaiva parṇaṃ sīmantakaṃ tathā
2.164
gairikākhyaṃ sūryyasaṃjñaṃ drumāmayamathottaraṃ
mahārājanagandhākhyaṃ gokṣuraṃ kaṇṭakārikaṃ
2.165
mūlam
maṇirāgaṃ cakorākṣaṃ kokilākṣaṃ tathaiva ca
sārasākṣaṃ kokanadaṃ māṇikyaṃ paramaṃ viduḥ
evaṃ bahuvidhaṃ vipra māṇikyaṃ bhuvi jāyate
2.166
varṇānuyāyinasteṣāmandhradeśe tathāpare
prajāyante tu ye kecit mūlyante samavāptayuḥ
2.167
tathaiva sphaṭikotthānāṃ deśe tumburasaṃjñake
samarāgāḥ prajāyante svalpamūlyā hi te smṛtāḥ
2.168
mūlam
varṇādhikyaṃ gurutvañca snigdhatā samatā śubhā
acchidratā mahattā ca maṇīnāṃ guṇasaṃgrahaḥ
2.169
māṇikyasya pravakṣyāmi yathājāticatuṣṭayaṃ
brahmakṣatriyavaiśyāśca śūdraścāca yathākramaṃ
2.170
padmarāgo bhavedvipraḥ kuruvindastu bāhujaḥ
saugandhiko bhavedvaiśyo māṃsakhaṇḍastvanāntyajaḥ
2.171
śoṇapadmasamākāraḥ khadirāṅgārasaprabhaḥ
padmarāgo dvijaḥ proktaśchāyābhedena sarvvadā
2.172
mūlam
guñjāsindūrabandhūkanāgaraṅgāsamaprabhaḥ
dār̤imīkusumābhāsaḥ kuruvindastu vāñjajaḥ
2.173
hiṅgulāśokapuṣpābhamīṣatpītantu lohitaṃ
javālāktārasaprāyaṃ vaiśyaṃ saugandhikaṃ viduḥ
2.174
āraktakāntihīnaśca cikraṇaśca viśeṣataḥ
māṃsakhaṇḍasamābho yo so'ntajaḥ pāpanāśanaḥ
2.175
māṇikyasya chāyādayaḥ
mūlam
māṇikyasya samākhyātāśchāyāḥ ṣoḍaśa kīrttitāḥ
guṇāścatvāra ākhyātā aṣṭau doṣā munīśvaraiḥ
2.176
chāyā syāt padmarāgasya raktakokanadaprabhā
khadyotāgnikapotākṣikokilānetrasannibhā
2.177
sārasātticakorasya sannibhaivantu saptadhā
etāḥ śubhaphalāśchāyāḥ siṃhalotthamahāmaṇeḥ
2.178
sindūralodhrapuṣpābhā guñjākiṃśukasannibhāḥ
chāyāstāḥ kuruvindotthu catasraḥ parikīrttitāḥ
2.176-2
adhanā kṣīrasaṃchāyā kuṅkumodakasannibhā
īṣadraktā bhavecchāyā saugandhikamaṇeriyaṃ
2.180
mūlam
nīlotpaladalacchāyā lohakāntisamaprabhā
nīlagandhimaṇeḥ prokte dve cchāye ratnakovidaiḥ
2.181
vālārkābhimukhaṃ kṛtvā darpaṇe dhārayenmaṇiṃ
tatra kāntivibhāgena chāyābhāgaṃ vinirdiśet
2.182
vālārkakarasaṃspṛṣṭodyaḥ śikhāṃ lohitāṃ vamet
rañjayedāśramaṃ vāpi sa mahāguṇa ucyate
2.184
mūlam
dugdhe śataguṇe kṣipto rañjayedyaḥ samantataḥ
vamecchikhāṃ lohitāmbā padmarāgaḥ sa uttamaḥ
2.184-2
andhakāre mahāghore yo nyastaḥ sanmahāmaṇiḥ
prakāśayati sūryābhāṃ sa śreṣṭhaḥ padmarāgakaḥ
2.185
padmakoṣetu yo nyasto vikāśayati tatkṣaṇāt
padmarāgavaro hyeṣa devānāsapi durlabhaḥ
2.186
yo maṇirdṛśyate dūrāt jvaladagnisamacchaviḥ
vaṃśakāntiḥ sa vijñeyaḥ sarvvasampattikārakaḥ
2.187
mūlam
nīlaurasaṃ dugdharasaṃ jalañcā
ye rañjayanti dviśatapramāṇaṃ
te te yathā pūrvvamatipraśastāḥ
saubhāgyasampattividhānadāyakāḥ
2.188
māṇikyasya samākhyātā aṣṭau doṣā munīśvaraiḥ
lakṣaṇaṃ kramaṇasteṣāṃ vakṣyāmi yatnato dvija
2.186-2
dvicchāyatvaṃ vīrūpatvaṃ sambhedaḥ karkarantathā
aśobhanaṃ kokilañca jar̤a dhūmrābhidhañca vai
2.190
anubāda.
ye sakala padmarāga sbīẏa parimāṇera dbiśata guṇa nīlīrasa,
dugdha athabā jalera madhye nikṣipta haile ullikhita bastutraẏake
lohitabarṇe rañjita kariẏā tule, tanmadhye pūrbba pūrbbaguli
para paraguli apekṣā adhika praśasta ebaṃ samudāẏagulii
sampattikāraka. 187.
ratna-parīkṣakerā māṇikyera ye āṭa prakāra doṣa
nirddeśa kariẏā giẏāchena, sei aṣṭabidha doṣera nāma o lakṣaṇa
kramaśaḥ bibṛta karā yāiteche. 188.
dbicchāẏatba, bīrūpatba, sambheda, karkka ra, aśobhana, kokila,
jar̤a o dhūmra ei aṣṭabidha doṣa sacarācara māṇikye dṛṣṭa
haẏa. 189.
mūlam
chāyādvitayasambandhāt dvicchāyaṃ bandhunāśanaṃ
vīrūpaṃ vipadastena māṇikyena parābhavaḥ
2.191
sambhe do bhinnamityuktaṃ śastraghātavidhāyakaṃ
karkaraṃ karkarāyuktaṃ paśuvandhuvināśakṛt
2.192
dugdhe naiva samāliptaṃ khakhalīpuṭamucyate
aśobhanaṃ samuddiṣṭaṃ māṇikyaṃ vajraduḥkhakṛt
2.183
mūlam
madhuvindusamacchāyaṃ kokilaṃ parikīrttitaṃ
āyurlakṣmīyaśo hanti sadoṣaṃ tanna dhārayet
2.184-3
rāgahīnaṃ jar̤a proktaṃ dhanadhānyavināśakṛt
dhūmra dhūmrasamākāraṃ vaidyutaṃ bhayamāvahet
2.185-2
īdṛgdoṣayuto nindyā maṇayo mūlyavarjitāḥ
api prāptā na te dhāryyā gṛhe śobhanamicchatā
2.186-3
mūlam
śobhādvitayavanto ye maṇayaḥ kṣatikārakāḥ
ubhayatra padaṃ yeṣāṃ taireva syāt parābhavaḥ
2.187-2
ye karkarāśchidramalopadigdhāḥ
prabhāvisuktāḥ paruṣā vivarṇāḥ
na te praśastā maṇayo bhavanti
samāsato jātiguṇaiḥ samastāḥ
2.188-2
doṣopasṛṣṭaṃ maṇimaprabodhād
vibhartti yaḥ kaścana kañcidekaṃ
taṃ vandhuduḥkhāya sabandhuvittanāśādayo doṣagaṇā bhajante
2.166-2
mūlam
sāpatnamadhye'pi kṛtādhivāsaṃ
pramādavṛttāvapi varttamānaṃ
na padmarāgasya mahāguṇasya
bharttāramāpat samupaiti kācit
2.200
doṣopasargaprabhavāśca ye te
nopadravāstaṃ samabhidravanti
guṇaiḥ samṛddhaiḥ sakalairupetaṃ
yaḥ padmarāgaṃ prayato bibhartti
2.201
caṇḍāla eko'pi yathā dvijātīn
sametya bhūrīnapi hanti yatnāt
tathā maṇīn bhūriguṇopapannān
śaknoti vidrāvayituṃ vijātiḥ
2.202
mūlam
jātyasya sarvve'pi maṇerna jātu
vijātayaḥ santi samānavarṇāḥ
tathāpi nānākaraṇārthamevaṃ
bhedaprakāraḥ paramaḥ pradiṣṭaḥ
2.203
guṇopapannena sahāvabaddho
maṇirna dhāryyo viguṇo vijātyaḥ
na kaustubhenāpi sahāvabaddhaṃ
vidvān vijātiṃ vibhṛyāt kadācit
2.204
guñjāphalapramāṇeṣu daśa sapta triguñjakān
padmarāgastulayati yathāpūrvvaṃ mahāguṇaḥ
2.205
mūlam
kroṣṭukolaphalākāro dvādaśāṣṭau dviguñjakam
padmarāgastulayati yathāpūrvvaṃ mahāguṇaḥ
2.206
badarīphalatulyo yaḥ sūradiṅnavamāṣakaḥ
dhātrīphalasamastriṃśadviṃśatidvayaṣṭamāṣakaḥ
2.207
tathākṣaphalatulyo yo vahnipakṣakamāṣakaḥ
tāmbūlīphalamāno yaścatustridvyekatolakaḥ
2.206-2
mūlam
vimbaphalasamākāro vasuṣaḍdaśatolakaḥ
ataḥ paraṃ pramāṇena mānena ca na labhyate
yadi labhyeta puṇyena tadā siddhimavāpnuyāt 208
keciñcārutarāḥ santi jātyānāṃ pratirūpakāḥ
vijātayaḥ prayatnena vidvāṃstānapulaṅghayet
2.210
snehapradigdho na ca yo vibhāti
yo vā pramṛjyaḥ prajahāti dīptiṃ
ākrāntamūrddhā ca tathāṅgulibhyāṃ
yaḥ kālikāṃ pārśvagatāṃ vibhartti
taṃ kṛtrimaṃ jātivihvonaratnaṃ
dūrāttyajet bhūmipatiḥ sulakṣmaṃ
2.211
mūlam
apratyayati sandehe śāṇāyāṃ parigharṣayet
sujātakasamutyena likhedvāpi parasparaṃ
2.212
ghṛṣṭo'pyatyantaśobhāvān garimāṇaṃ na muñcati
sa jñeyaḥ śuddhajātistu jñeyāścānye vijātayaḥ
2.213
kuruvindaṃ tathā vajraṃ vimucyānyena kenacit
na śakyaṃ lekhanaṃ karttuṃ padmarāgendranīlayoḥ
2.214
yanmūlyaṃ padmarāgasya saguṇasya prakīrttitaṃ
tāvan mūlyaṃ tathā śuddhe kuruvinde vidhīyate
2.215
mūlam
saguṇe kuruvinde ca yāvanmūlyaṃ prakīrttitaṃ
tāvan mūlyacaturthāṃśahīnaṃ syādvai sugandhike
2.216
yāvanmūlyaṃ samākhyātaṃ vaiśyavarṇe ca sūribhiḥ
tāvanmūlyacaturthāṃśaṃ hīyata śūdrajanmani
2.217
varṇadīptyupapannaṃ hi maṇiratnaṃ praśasyate
tābhyāmīṣadapi bhraṣṭo maṇirmūlyāt prahīyate
2.218
sandeho yadi jāyeta kṛtrime sahaje'pi vā
anyonyaṃ gharṣayedratnaṃ kṛtrimaṃ tadvibhidyate
2.216-2
mūlam
sarvvalakṣaṇasampūrṇe padmarāge gṛhe sthite
aśvamedhaphalaṃ tasya vittamāyurjayaṃ labhet
2.250
iti padmarāga.
atha vaidūryyam
mūlam
avidūre gireḥ kasya tayaivotsaṅgadeśataḥ
adhityakāpradeśe ca vaidūryyasyākaro bhavet
2.251
padmarāgamupādāya maṇivarṇāṃ hi ye citau
sarvvāṃstān varṇaśobhābhirvaidūryyamanugacchati
2.252
sitañca dhūmrasaṅkāśamīṣatkṛṣṇātviṣambhavat
vaidūryyaṃ nāma tadratna' ratnavidbhirudāhṛtaṃ
2.253
teṣāṃ pradhānaṃ śitikaṇṭhanīlaṃ
yadvā bhavedveṇudalaprakāśaṃ
cāsāgrapakṣapratimaśriyo ye
na te praśastā maṇiśāstravidbhiḥ
2.254
baidūryya.
mūlam
brahmakṣatriyaviṭ śūdrajātibhedāccaturvidhaṃ
sulakṣaṇaṃ bhavedratnaṃ vaidūryyaṃ nāma bhūmitaḥ
2.255
sitānīlo bhavedvipraḥ sitāraktastu bāhujaḥ
pītānīlastu vaiśyaḥ syānnīla eva hi śūdrakaḥ
2.256
ekaṃ veṇupalāśakomalarucā māyūrakaṇṭhatviṣā
mārjjārekṣaṇapiṅgalacchavijuṣā jñeyaṃ tridhā chāyayā
yaccācaṃ gurutāṃ dadhāti nitarāṃ snigdhantu doṣojhitaṃ
vaidūryyaṃ viśadaṃ vadanti sudhiyaḥ svacchañca tacchobhanaṃ
2.127
mūlam
ghṛṣṭaṃ yadātmanā svacchaṃ svacchāyāṃ nikaṣāśmani
sphuṭaṃ pradarśayedetadvaidūryyaṃ jātyamucyate
2.228
atha vaidūryyaguṇāḥ
mārjjāranayanaprakhyaṃ rasonapratimaṃ hi vā
kalilaṃ nirmalaṃ vyaṅgaṃ vaidūryyaṃ devabhūṣaṇaṃ
2.126
satāraṃ ghanamatyacchaṃ kalilaṃ vyaṅgamèva ca
vaidūryyāṇāṃ samākhyātā ete pañca mahāguṇāḥ
2.230
udgiranniva dīptiṃ yat sutāramiti gadyate
pramāṇatālpaṃ guru yat ghanamivyabhidhīyate
2.231
mūlam
kalaṅkādivihīnaṃ tadatyacchamiti kīrttitaṃ
brahmasūtrakalākārañcañcalo yatra dṛśyate
2.232
kalilaṃ nāma tadratnaṃ sarvvasampattikārakaṃ
vicchiṣṭāṅgantu vaidūryyaṃ vyaṅgamityabhidhīyate
2.233
atha vaidūryyadoṣā
śarkaraṃ karkaraṃ cāsaḥ kalaṅko deha ityapi
ete pañca mahādoṣāḥ vaidūryyāṇāsudīritāḥ
2.234
śarkarāyuktamiva yatpratibhāti ca śarkaraṃ
sparśe kharaṃ yat tajjñeyaṃ karkaraṃ bandhunāśanaṃ
2.235
mūlam
bhinnabhrāntikarastrāsaḥ sa kuryyāt kulasaṃkṣayaṃ
viruddhavarṇo yasyāṅge kalaṅkaḥ kṣayakārakaḥ
maladigdha dūvābhāti deho dehavināśanaḥ
2.236
girikācaḥ śiśupālaḥ kācaḥ sphaṭikañca bhūminirbhinnāḥ
vaidūryyamaṇerete vijātayaḥ sannibhāḥ santi
2.237
lekhyābhāvātkācaṃ laghubhāvācchiśupālakaṃ vidyāt
girikācamadīptatvāt sphaṭikaṃ varṇojjvalena
2.238
mūlam
jātyasya sarvvasya maṇestu yāhak
vijātayaḥ santi samānavarṇāḥ
tathāpi nānākaraṇānumeyabhedaprakāraḥ paramaḥ pradiṣṭaḥ
2.236-2
sukhopalabhyaśca sadā vicāryo
hyayaṃ prabhedo viduṣā nareṇa
snehaprabhedo laghutā mṛdutvaṃ
vijātiliṅgaṃ khalu sārvvajanyaṃ
2.240
kuśalāḥ kuśalaiḥ prayujyamānāḥ
pratibaddhāḥ pratisatkriyāprayogaiḥ
guṇadoṣasamudbhavaṃ labhante
maṇayo'rthāntaramūlyameva bhinnāḥ
2.241
mūlam
yadindranīlasya mahāguṇasya
suvarṇasaṃkhyākalitasya mūlyaṃ
tadeva vaidūryyamaṇeḥ pradiṣṭaṃ
paladvayonmāpitagauravasya
2.242
jayati yadi suvarṇaṃ tyāgahīno yadā vā
bahuvidhamaṇidhārī bhūpatirvā yatirvā
dadhadapi dhṛtadoṣaṃ jātu vaidūryyaratnaṃ
pratiśataphalarūpaḥ pātamedhyatyavaśyam
2.243
atha muktā
mūlam
nāgendrajīmūtavarāhaśaṅkhamatsyāhiśuktyudbhavaveṇujāni
muktāphalāni prathitāni loke
teṣāntu śuktyudbhavameva bhūri
2.244
dhārādhareṣu jāyeta mauktikaṃ jalabindubhiḥ
durlabhaṃ tanmahāratnaṃ devaistannīyate 'mbarāt
2.245
ibhāhikolamatsyānāṃ śīrṣe muktāphalodbhavaḥ
tvaksāraśuktiśaṅkhānāṃ garbhe muktāphalodbhavaḥ
2.246
muktā.
mūlam
gajāddijaṃ suduṣprāpyaṃ mauktikaṃ tapasā vinā
mauktikaṃ labhyate śreṣṭhamākareṣu kalau triṣu
2.247
vedhyantu śuktyudbhavameva teṣāṃ
śeṣāṇyabhedyāni vadanti tajjñāḥ
mataṅgajā ye tu viśuddhavaṃśāste mauktikānāṃ prabhavāḥ pradiṣṭāḥ
2.248
tvaksāranāgendratimiprasūtaṃ
yacchaṅkhajaṃ yacca varāhajātam
prāyo vimuktāni bhavanti bhāsā
śastāni māṅgalyatayā tathāpi
2.246-2
mūlam
vacmye gajaparīkṣāyāṃ gajajātiścaturvidhā
mauktikaṃ teṣu jātaṃ hi caturvidhamudīryyate
2.250-2
brāhmaṇaṃ pītaśuklantu kṣatriyaṃ pītaraktakaṃ
pītaśyāmantu vaiśyaṃ syācchūdraṃ syāt pītanīlakaṃ
2.251-2
kukkuṭāṇḍasamaṃ vṛttaṃ mauktikaṃ nibir̤aṃ guru
ghanajaṃ bhānusaṅkāśaṃ devayogyamamānuṣaṃ
2.552
mūlam
kāmbojakumbhisambhūtaṃ dhātrīphalanibhaṃ guru
atipiñjarasacchāyaṃ mauktikaṃ mandadīdhiti
2.553
phaṇijaṃ varttulaṃ ramyaṃ nīlacchāyaṃ mahādyuti
puṇyahīnā na paśyanti vāsukeḥ kulasambhavaṃ
2.554
nābhyeti meghaprabhavaṃ dharitrīṃ
viyadgataṃ tadvibudhā haranti
arciḥpratānāhatadigvibhāgamādityavadduḥkhavibhāvyabimbaṃ
2.255-2
mūlam
tejastiraskṛtya hutāśanendunakṣatratārāgrahasambhavañca
divā yathā dīptikarastathaiva
tamo'vagāḍhāsvapi tanniśāsu
2.256-2
vicitraratnadyuticārutoyā
catuḥsamudrābharaṇābhirāmā
mūlyaṃ na vā syāditi niścayo me
kṛtsnā mahī tasya suvarṇapūrṇā
2.257
hīno'pi yastallabhate kathañcidvipākabhāgānmahataḥ śubhasya
sapatnahīnaḥ pṛthivīṃ samagrāṃ
bhunakti tattiṣṭhati yāvadeva
2.558
mūlam
na kevalaṃ tacchubhakṛnnṛpasya
bhāgyaiḥ prajānāmapi janma tasya
yadyojanānāṃ paritaḥ śatasya
sarvvānanarthān vimukhīkaroti
2.559
jalajyotirmarujjānāṃ meghānāṃ trividhambhavot
jalādhike'dhikaṃ svacchaṃ komalaṃ guru kāntimat
2.560
jyotiṣaṃ kāntimaddṛttaṃ durnirīkṣyaṃ raviprabhaṃ
kāntimatkomalaṃ vṛttaṃ mārutañcimalaṃ laghu
2.261
mūlam
varāhaśīrṣaprabhavaṃ variṣṭhaṃ
tasyaiva daṃṣṭrāṅkuratulyavarṇaṃ
kvacit kathañcit samabhavapradeśe
prajāyate śūkaravadvariṣṭhaṃ
2.262
brahmadvijātibhedena varāho'pi caturbbidhaḥ
teṣu jātā bhavenmuktā samāsena caturbbidhā
2.263
brāhmaṇaḥ śuklavarṇastu komalasparśva eva ca
kṣatriyaḥ śuklaraktastu sparśe karkaśa eva ca
2.264
vaiśyaḥ syācchuklapītastu komalaḥ kolasannibhaḥ
śūdraḥ syācchuklanīlastu karkaśaḥ śyāma eva ca
2.265
mūlam
kolajaṃ kolasadṛśaṃ taddaṃṣṭrāsadṛśacchavi
alabhyaṃ manujai ramyaṃ mauktikaṃ puṇyavarjitaiḥ
2.266
ye kambavaḥ śārṅgamukhāvamarśapītasya śaṅkhapravarasya goce
syānmauktikānāmiha teṣu janma
tallakṣaṇaṃ samprati kīrttayāmaḥ
2.267
svayonimadhyacchavitulyavarṇaṃ
śuddhādṛvṛtkolaphalapramāṇaṃ
kambūdbhavaṃ teṣu śubhaṃ pradiṣṭamutpadyate yacca gajendrakumbhāt
2.268
mūlam
varṣopalasamaṃ dīptyā pāñcajanyakulodbhavaṃ
kapotāṇḍapramāṇaṃ tadatikāntimanoharaṃ
2.269
aśvinyādikanakṣatre ye jātāḥ kambavaḥ śubhāḥ
mauktikaṃ teṣu jātaṃ hi saptaviṃśatibhedabhāk
2.270
śuklāśuklapītaraktā nīlalohitapiñjarāḥ
ākarbūrāḥ pāṭalāśca nava varṇā prakīrttitāḥ
2.271
mūlam
mahanmadhyalaghūnmānaiḥ saptaviṃśatidhā bhavet
kramatasteṣu vijñeyaṃ nakṣatre ṣu manīṣibhiḥ
2.272
pāṭhīnapṛṣṭhasya samānavarṇaṃ
mīnāt suvṛttaṃ laghu nātisūkṣmaṃ
utpadyate vāricarānaneṣu
mīnāśca ye madhyacarāḥ payodheḥ
2.273
guñjāphalasamaṃ yattu mauktikaṃ timijaṃ laghu
pāṭalīpuṣpasaṅkāśamalpakānti suvarttulaṃ
2.274
mūlam
vātapittakaphadvandvasannipātaprabhedataḥ
saptaprakṛtayo mīnāḥ saptadhā tena mauktikaṃ
2.275
laghiṣṭhamaruṇaṃ vātāt āpītaṃ mṛdu pittataḥ
śukla guru kaphodrekāt vātapittānmṛdulaghuḥ
2.276
mūlam
vātaśleṣmabhavaṃ sthūlaṃ pittaśleṣmajamacchakaṃ
sarvvaliṅgaprayogeṇa sānnipātikamucyate
ekajāḥ śubhadāḥ proktāstathā vai sānnipātikāḥ
2.277
bhaujaṅgamaṃ nīlaviśuddhavṛttaṃ
sarvvaṃ bhavet projjvalavarṇaśobhaṃ
nitāntadhautapratikakṣaprabhānanistriṃ śadhārāsamavarṇaśobhaṃ
2.278
bhujaṅgamāste viṣavegadṛptāḥ
śrīvāsukervvaṃśabhavāḥ pṛthivyāṃ
kvacit kadācit khalu puṇyadeśe
tiṣṭhanti te paśyati tān manuṣyaḥ
2.279
mūlam
phaṇijaṃ varttulaṃ ramyaṃ nīlacchāyaṃ mahādyuti
puṇyahīnā na paśyanti vāsukeḥ kulasambhavaṃ
2.280
śṛgālakolāmalakolaguñjāphalapramāṇāstu caturvidhāstāḥ
syurbrahmavākṣatravavaiśyaśūdrāḥ
sarpeṣu jātāḥ pravarāsu sarvvīḥ
2.281
prāpyāpi ratnāni dhanaṃ śriyañca
rājaśriyañcā mahatīṃ durāpāṃ
tejo'nvitāḥ puṇyakkṛto bhavanti
muktāphalasyāsya vidhāraṇena
2.282
mūlam
jijñāsayā ratnaviniścayajñaiḥ
śubha muhūrte prayataiḥ prayatnāt
rakṣāvidhānaṃ sumahadvidhāya
harmmagropaviṣṭaṃ kriyate yadā tat
2.283
tadā mahahundubhitūryaghoṣairghanairghanairāpriyate'ntarikṣaṃ
na taṃ bhujaṅgā na tu jātudhānā
na rākṣasā nāpi ca duṣṭalokāḥ
hiṃsanti yasyāhiśiraḥsamutthaṃ
muktāphalaṃ tiṣṭhati koṣamadhye
2.284
bhekādiṣvapi jāyante maṇayo ye kvacit kvacit
bhaujaṅgamamaṇitulyāste vijñeyā budhottamaiḥ
2.285
mūlam
saiṃhalikapāralaukikasaurāṣṭratāmraparṇīpārasīkāḥ
kauverapāṇḍyavirāṭamiti muktākarāścāṣṭau
2.286
svātyāṃ sthite ravau meghairmuktā ye jalavindavaḥ
gorṇāḥ śuktiṣu jāyante tairmuktā nirmalatviṣaḥ
2.287
sthūlā madhyāstathā sūkṣmā vindumānānusārataḥ
bhavanti muktāstāsāñca mūlyaṃ syānmānarūpataḥ
2.288
mūlam
susnigdhaṃ madhuracchāyaṃ mauktikaṃ siṃhalodbhavaṃ
pāralaukikasambhūtaṃ mauktikaṃ nivir̤aṃ guru
2.288-2
tāmraparṇībhavaṃ tāmraṃ pītaṃ pārasasambhavaṃ
īṣacchyāmañca rūkṣañca kauverodbhavamauktikaṃ
pāṇḍyadeśodbhavaṃ pāṇḍu sitaṃ rūkṣaṃ virāṭajaṃ
2.290
rukmiṇyākhyā tu yā śuktistatprasūtiḥ sudurlabhā
tatra jātaṃ sitaṃ svacchaṃ jātīphalasamaṃ varaṃ
2.261-2
mūlam
chāyāvadvarttulaṃ ramyaṃ nirddoṣaṃ yadi labhyate
amūlyaṃ taddinirddiṣṭaṃ ratnatakṣaṇakovidaiḥ
durlabhaṃ nṛpayogyaṃ syādalpabhāgyairna labhyate
2.262-2
brahmādijātibhedena śuktayo'pi caturvidhāḥ
tāsu sarvāsu jātaṃ hi mauktikaṃ syāccaturvidhaṃ
2.263-2
brāhmaṇastu sitaḥ svaccho guruḥ snigdhaḥ prabhānvitaḥ
āraktaḥ kṣatriyaḥ sthūlastathā'ruṇavibhānvitaḥ
2.264-2
mūlam
vaiśyastvāpītavarṇo'pi snigdhaḥ śvetaprabhānvitaḥ
śūdraḥ śuklavapuḥ sūkṣmastathā sthūlo'sitadyutiḥ
2.265-2
vaṃśajaṃ śaśisaṅkāśaṃ kkolaphalamātrakam
prāpyate bahubhiḥ puṇyaistadratnaṃ devasammataṃ
2.266-2
pañcabhūtasamudbhūtāddvāṃśaḥ pañcavidho bhavet
muktāḥ pañcavidhāstāsāṃ yathālakṣaṇamucyate
2.267-2
mūlam
pārthivo gururacchā ca taijasī tejasā laghuḥ
vāyavī ca mṛduḥ sthūlā gāganī komalā laghuḥ
2.268-2
āpyā snigdhā bhṛśaṃ śuklā pañcaitāḥ pravarā matāḥ
āsāṃ dhāraṇamātreṇa vyādhiḥ ko'pi na jāyate
2.266-3
caturdhā mauktikai cchāyā pītā ca madhurā sitā
nīlā caiva samākhyātā ratnatattvaparīkṣakaiḥ
2.300
mūlam
pītā lakṣmīpradā cchāyā madhurā buddhivarddhinī
śuklā yaśaskarī cchāyā nīlā saubhāgyadāyinī
2.301
sitacchāyā bhavedvipraḥ kṣatriyaścārkaraśmisān
pītacchāyā bhavedvaiśyaḥ śūdraḥ kṛṣṇarucirmataḥ
2.302
atha muktā-guṇāḥ
sutāraśca suvṛttaśca svacchaśca nirmalastathā
ghanaṃ snigdhaśca succhāyaṃ tathāsphoṭitameva ca
aṣṭau guṇāḥ samākhyātā mauktikānāmaśeṣataḥ
2.303
mūlam
tārakādyutisaṅkāśaṃ sutāramiti gadyate
sarvvato varttulaṃ yattu suvṛttaṃ tannigadyate
2.304
svacchaṃ doṣavinirmuktaṃ nirmalaṃ malavarjitaṃ
gurutvaṃ tulayā yasya taddhanaṃ mauktikaṃ varaṃ
2.305
śītāṃśubimbasaṅkāśaṃ mauktikaṃ snigdhamucyate
chāyāsamanvitaṃ yacca succhāyaṃ tannigadyate
vraṇarekhāvihīnaṃ yat tat syādasphoṭitaṃ śubhaṃ
2.306
śvetakācasamākāraṃ śubhāṃśuśatayojitaṃ
bhraṣarājapraticchāyaṃ mauktikaṃ devabhūṣaṇaṃ
2.307
mūlam
īdṛksarvvaguṇopetaṃ mauktikaṃ yena dhāryyate
tasyāyurvarddhate lakṣmīḥ sarvvapāpaṃ praṇaśyati
2.308
pramāṇavadgauravaraśmiyuktaṃ
sitaṃ suvṛttaṃ samasūkṣmarandhraṃ
akreturapyāvahati pramodaṃ
yanmauktikaṃ tadguṇavat pradiṣṭaṃ
2.306-2
evaṃ samastena guṇodayena
yanmauktikaṃ yogamupāgataṃ syāt
na tasya bharttāramananyajātameko'pi doṣaḥ samupaiti sadyaḥ
2.310
guṇavadguru yadge he mauktikameva tiṣṭhati
cañcalāpi sthirā bhūtvā kamalā tatra varttate
2.311
mūlam
cintā na tasyākarajā viśeṣā
rūpe pramāṇe ca yateta vidvān
na ca vyavasthāsti guṇāguṇeṣu
sarvvatra sarvvonnatayo bhavanti
2.312
atha muktā-doṣāḥ
catvāraḥ syurmahādoṣāḥ ṣaṇmadhyāśca prakīrttitāḥ
evaṃ daśa samākhyātāsteṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ
2.313
yacaikadeśe saṃlagnaḥ śuktikhaṇḍo vibhāvyate
śuktilagnaḥ samākhyātaḥ sa doṣaḥ kuṣṭhakārakaḥ
2.314
mūlam
mīnalocanasaṅkāśo dṛśyate mauktike tu yaḥ
mīnākṣaḥ sa tu doṣaḥ syāt putranāśakaro dhruvaṃ
2.315
dīptihīnaṃ gatacchāyaṃ jaṭharaṃ tadvidurbudhāḥ
dāridryajanakaṃ yasmāt tasmāttatparivarjayet
2.316
mauktikaṃ vidrumacchāyamatiraktaṃ vidurbudhāḥ
tasmin sandhārite mṛtyurjāyate nātra saṃśayaḥ
2.317
uparyupari tiṣṭhanti valayo yatra mauktike
civṛttaṃ nāma tasyoktaṃ saubhāgyakṣayakārakaṃ
2.318
mūlam
avṛttaṃ mauktikaṃ yacca cipiṭaṃ tannigadyate
mauktikaṃ dhriyate yena tasyākīrttirbhavetsadā
2.319
trikoṇaṃ tryasramākhyātaṃ saubhāgyakṣayakārakaṃ
dīrghaṃ yattatkṛśaṃ proktaṃ prajñāvidhvaṃsakārakaṃ
2.320
nirbhagnamekato yacca kṛśapārśvaṃ taducyate
sadoṣaṃ mauktikaṃ ninya nirdvadyogakaraṃ hi tat
2.321
avṛttaṃ por̤akopetaṃ sarvvasampattihārakaṃ
aramyaṃ guṇahīnañca svalpamūlyañca mauktikaṃ
2.322
mūlam
mauktike yatra sandehaḥ kṛtrime sahaje'pivā
parīkṣā tatra karttavyā ratnaśāstraviśāradaiḥ
2.323
yatra kṛtrimasandehaḥ kvacid bhavati mauktike
uṣṇe salavaṇe snehe niśāṃ tadvāsayejjale
2.324
paredyuḥ prātarutthāya śuṣkavastropaveṣṭitaṃ
haste mauktikamādāya vrīhibhiścopagharṣayet
2.325
yannu nāyāti vaivarṇyaṃ vijñeyaṃ tadakṛtrimaṃ
kṛtrimaṃ bhaṅgamāpnoti sahajañcātidīpyate
2.326
mūlam
kṣipet gomūtrabhāṇḍe tu lavaṇakṣārasaṃyute
svedayet vahninā vāpi hastai mauktikamādadat
2.327
brīhestuṣeṇa saṃyojya marda yecca punaḥ punaḥ
kkacibhaṃ bhaṅkamāyāta sahajaścātidīpyate
2.328
sūptapramatasyapuṭamadhyagatantu kṛtvā
paścāt pacet tanu tatañca vitānagatyā
śuddhe tataḥ payasi tadvipacet surāyāṃ
pakvāntato'pi payasā śucinirmalena
2.326-2
śuddhaṃ tato vimala vastranigharṣaṇena
syānmauktikaṃ bimalasadguṇakāntiyuktaṃ
jambīrajātarasayojanayā vipakkaṃ
kuryāt yathecchamiha mauktikamāśu viddhaṃ
2.330
atha gomedaḥ
mūlam
himālaya vā sindhau vā gomedamaṇisambhavaḥ
svacchakāntirguruḥ snigdho varṇāḍhyo dīptimānapi
valakṣaḥ piñjaro dhanyo gomeda iti kīrttitaḥ
2.331
caturdhā jātibhedastu gomede'pi prakāśyate
brāhmaṇaḥ śuklavarṇaḥ syāt kṣatriyo rakta ucyate
2.332
āpīto vaiśyajātiśca śūdraskhānīla ucyate
chāyā caturvidhā śvetā raktā pītāsitā tathā
2.333
mūlam
guruḥ prabhāḍhyaḥ sitavarṇarūpaḥ
snigdho mṛdurvvātimahāpurāṇaḥ
svacchastu gomedamaṇirdhṛto'yaṃ
karoti lakṣmīṃ dhanadhānyavṛddhiṃ
2.334
laghurvvirūpo'tikharo'nyamānaḥ
snehopalipto malinaḥ kharo'pi
karoti gomedamaṇirvvināśaṃ
sampattibhogākhilavīryyarāśeḥ
2.335
ye doṣā hīrake jñeyāste gomedamaṇāvapi
parīkṣā vajritaḥ kāryyā śāṇe vā ratnakovidaiḥ
2.336
mūlam
śuddhasya gomedamaṇestu mūlyaṃ
suvarṇato dvaiguṇamāñjareke
anye tathā vidrumatulyamūlyaṃ
tathāpare cāmaratulyamāūḥ
2.337
sphaṭikenaiva kurvvanti gomedapratirūpiṇaṃ
caturvidhānāmeṣāntu dhāraṇaṃ pavisammatam
2.338
atha vidrumam
mūlam
śve tasāgaramadhye tu jāyate vallarī tu yā
vidrumanāmaratnākhyā durlabhā vañcarūpiṇī
2.336-2
vidrumaṃ nāma yadratna dhārayanti manīṣiṇaḥ
brahmrādijātibhedena taccaturvidhamucyate
2.340
aruṇaṃ śaśa़raktākṣaṃ komalaṃ snigdhameva ca
pravālaṃ viprajātiḥ syāt sukhavedhyaṃ manoharaṃ
2.341
mūlam
javābandhūkasindūraṃ dār̤imīkusumopamaṃ
kaṭhinaṃ durvvedhyamasnigdhaṃ kṣatrajātistaducyate
2.342
palāśakusumābhāsaṃ tathā pāṭalasannibhaṃ
vaiśyajātirbhavet snigdhaṃ varṇāḍhyaṃ mandakāntibhaṃ
2.343
raktotpaladalākāraṃ kaṭhinaṃ aciradyuti
vidrumaṃ śūdrajātiḥ syādvāyuvedhyaṃ tathaiva ca
2.344
raktatā snigdhatā dārḍhyaṃ ciradyuti suvarṇatā
pravālānāṃ guṇāḥ proktā dhanadhānyakarāḥ parāḥ
First 200 of 310 passages. Read on
Linked texts (12)
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Ānandakanda — Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Maṇilakṣaṇa — Agastya, Sanskrit
- Rasendrapurāṇa — Rāmaprasāda, Sanskrit
- Buddhabhaṭṭīya — Buddha, Sanskrit
- Śāligrāmanighaṇṭubhūṣaṇa — Śāligrāma Vaiśya, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit
- Āyurvedaprakāśa — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Ratnadīpikā (Bhaḍeśvara) — Bhaḍeśvara, Sanskrit
- Ratnadīpikā (Caṇḍeśvara) — Caṇḍeśvara, Sanskrit