Viramitrodaya 1.p21
Vīramitrodaya 1.p21
- Language
- Sanskrit
1.p21
iti gatilakṣaṇam | atha saṃhatilakṣaṇam | varāhasaṃhitāyām, saṃhatatanusuśliṣṭasusandhayaḥ sukhabhujo jñeyāḥ | iti | sāmudratilake, māṃsāsthisandhivandhaḥ śithilo na kadāpi lakṣyate yasya | sa. ca saṃhatimān dhanyo dīrghāyurjāyate niyatam || iti | iti saṃhatilakṣaṇam | atha sāralakṣaṇam | varāhasaṃhitāyām, sapta bhavanti ca sārā medomajjātvagasthiśukrāṇi | rudhiraṃ māṃsaṃ ceti prāṇabhṛtāṃ tatsamāsaphalam || medaḥ asthimāṃsāntargataḥ snigdho māṃsaviśeṣaḥ | majjā asthyantargataḥ snehabhāgaḥ| tānāha— sa eva, majjāmedaḥsārāḥ suśarīrāḥ putravittayutāḥ | snigdhatvagbhirddhanino mṛdubhiḥ subhagā vicakṣaṇāstanubhiḥ || sthūlāsthisāro balavān vidyāntagaḥ surūpaśca | bahuguruśukrāḥ subhagā vidvāṃso rūpavantaśca || tālvoṣṭhadantapālījihvānetrāntapāyukaracaraṇaiḥ | raktaistu raktasārā bahusukhavanitārthaputrayutāḥ || dantapālī dantatvak | upacitadeho vidvān dhanī surūpaśca māṃsasāro yaḥ| iti | eteṣāṃ viśeṣataḥ phalaṃ tu hemādrau smaryate | śrīmān sthiramatirvaidyo medaḥsāro narottamaḥ | nityaṃ prahṛṣṭaḥ subhago mandakopo mahādhanaḥ || saṃhatā yasya dantebhyo nipatanita marīcayaḥ | śukraṃ ca guṇavadyasya majjāsāraḥ sa tādṛśaḥ || ayatnārjitavitteśo vastrabhūṣaṇabhāk sukhī | alaṅkariṣṇurmedhāvī tvaksāraḥ śīlakīrtimān || avagṛhya parāneṣa varttate nāvagṛhyate | asthisāro naraḥ saukhyaṃ dīrghamāyuśca vindati || dhanavān putravān śauṇḍaḥ prājñaḥ sāhasikaḥ sukhī | yauvanātyayamṛtyuḥ syādraktasāro naraḥ śaṭhaḥ || iti | śauṇḍaścaturaḥ | sāhasikaḥ sāhasaṃ maraṇāṅgīkāreṇa sambhāvitamaraṇahetukarmakaraṇaṃ tadvān | sampūrṇasparśasukhabhāk saṃvibhāgī bahuprajaḥ | śatāyuḥ svapraśīlaśca māṃsasāro'rthabhāgṛjuḥ || ṣaṭsu sāreṣu ye proktāḥ sāratattvārthadarśibhiḥ | guṇāste śukrasārasya narasya samudāhṛtāḥ || iti | sāmudratilake, prāyeṇa sattvasāraḥ sarvotkarṣāspadaṃ puruṣaḥ | iti | hemādriṇā tu sattvasaṃjñaḥ sāro'dhika uktaḥ | sa yathā, kṛtajño dharmajñaḥ śūraḥ śuciravasthitamaryādo'viṣādī vidvānanahaṅkārī khyātimān vyavasāyī satatamanirvedī svalpādapi dātā sapratyāśaśca kalyāṇieṣu | sattvena paripūrṇena yukto bhavati bhūmipaḥ | anyairapi guṇairhīnaḥ sattvena sa mahāguṇaḥ || iti | iti sāralakṣaṇam | atha varṇalakṣaṇam | varāhasaṃhitāyām, dyutimān varṇaḥ snigdhaḥ kṣitipānāṃ madhyamaḥ sutārthavatām | rūkṣo dhanahīnānāṃ śuddhaḥ śubhado na saṅkīrṇaḥ || iti
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (2)
- Bṛhatsaṃhitā (another edition) — Sanskrit
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit