Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 7.p25

Vīramitrodaya 7.p25

Language
Sanskrit

7.p25

adhyarddhāratniko karṇau vistāreṇa kacāvilau | kapāyapallavau sthūlau kṛṣṇavinduvicitritau || karṇāt karṇāntaraṃ yāvatṣaṇṇavatyaṅgulaṃ śiraḥ | vātakumbhaṃ tathā jñeyaṃ sthūlaṃ saptadaśāṅgulam || aṅgulīnāṃ śataṃ sārdhamānāhe tryaṅgulādhikam | āyatatvaṃ ca kaṇṭhasya daśāṅgulamiti smṛtam || bhadrasyevāsanaṃ jñeyaṃ tato vaṃśastvaranikaḥ | ṣaḍaṅgulocchritaḥ sthūlastulyo lāṅgūlato bhavet || pucchamūlādvihastaṃ tu jāyate paścimāsanam | uccrāyeṇa tu hīnaṃ syādāsanaṃ ṣaḍbhiraṅgulaiḥ || pecako'ṣṭāṅgulāyāmo lambatvenāṅgulatrayam | viṃśatyaṅgulamānāhe bhavetpucchastathodgame|| prāntaṃ yāvatkrameṇaiva kathyate cāṅgulatrayam | dairghyavāṃstu sa vijñeyo bhūmeraṣṭāṅgulasthitaḥ || idaṃ vāladhimānaṃ tu mandasya parikīrttitam | sārdhadvyaratnike mūle apare samprakīrttite || udaraṃ cātimātraṃ syānmeḍhraṃ hastadvayāyatam | viṃśatyaṅgulamānāhe kṛṣṇacchāyaṃ sadā bhavet || pañca catvāri ca trīṇi aṅgulāni nakhāḥ kramāt | āpāṇḍubisakandābhā bhavantyaparapādayoḥ | anenaiva tu mānena gātrapādasamāśrayaḥ || nakhā mandasya vijñeyāścaraṇāśca kaṃcāvilāḥ | atisthūlaḥ pṛthutvena sārdhaṃ samadhikaḥ karaḥ || aratnikaṃ ca dairghyeṇa pramāṇaṃ gātrayorapi | uromaṇistathā jñeyo'ratnimātro'timāṃsalaḥ || viṃśatyaṅgulamānastu antargalamaṇirbhavet | anenaiva hi mānena vātakumbhaḥ prakīrtitaḥ || ete praśastā mandasya bhūpanātha kathitāstava | noktā ye te'pi bhadrasya vijñeyāḥ samalakṣaṇāḥ || iti | iti mandagajalakṣaṇam | atha mṛgagajalakṣaṇam | viṣṇudharmottare, hrasvamuṣko dīrghahanurbhīrurbaddhaśanastathā | hrasvavaṃśaśca durmedhā yūthasyānucarastathā || dīrghajihvāviṣāṇaśca dīrghakukṣyāsanastathā | kleśākṣamaśca śīghrāśī mṛgo jñeyo mataṅgajaḥ || iti | pālakāpye, tanutvakkarṇapādo yastanvāsyastanumehanaḥ | tanuvaṃśodaraścaiva tanuvyaktatanūruhaḥ || dīrghajihvāviṣāṇaśca dīrghagātrastathorasaḥ | pradhvastaromakarṇatvak purastāccāpi saṃvṛtaḥ || nipāne gocarasthāne śayyāyāṃ cāpyanirvṛtaḥ | rūpābhibhavaśaṅkī ca nityamevānavasthitaḥ || hrasvaśravaṇalāṅgūlo dīrghaṃ vikramate kramaiḥ | punaḥ punaśca vinadan durmatiścāpi dhāvati || iti | athāṅgalakṣaṇam | bārhaspatyasaṃhitāyām, bṛhaspatiruvāca | mṛgasya sāmprataṃ vakṣye pradeśān lakṣaṇānvitān | yaiśca tairjñānacapalā dhvasyante mohajantavaḥ || capalaścauraḥ | hrasvā hrasvatarāḥ kecitkeciddīrghatarā matāḥ | ato na ghaṭate yasya lakṣaṇaṃ bhadramandayoḥ || tryaṅgulaṃ puṣkaraṃ tasya tryaṅgule srotasī tathā | aṅgulāni ca catvāri kīrtitā tasya cāṅguliḥ || tanuḥ karastryaratniḥ syādānāhe sārdharatnikaḥ | vāhityapuṣkaraṃ yāvanmānaṃ sadbhīrudāhṛtam || tathā tanutarau dantau dairghye sārdhadvyaratnikau | pratimānaṃ tathā jñeyaṃ nimnaṃ pañcadaśāṅgulam || dvyaṅgulaṃ cibukaṃ tatsyādadharastu ṣaḍaṅgulaḥ | aṣṭāṅgulastathānāhe sṛkiṇī tu ṣaḍaṅgule || saptade'ṅguliviṃśatyau kapolau nimnamadhyagau | kaṭau dvyaṅgulamānau tu niryāṇe caturaṅgule || netre cāpi tathā syātāṃ niṣprabhe sthūlatārake | nātivyaktasamāṃsaṃ syādghātakumbhaṃ daśāṅgulam || garttākāraṃ ca nimnaṃ ca kaṭakumbhāntaraṃ bhavet | aṣṭāṅgulāntarau kumbhāvāyāme ṣoḍaśāṅgulau || viṃśatyaṅgulakau karṇau stabdhau rūkṣau ca varttulau | ṣaṇṇavatyaṅgulānāhā āyāme ṣoḍaśāṅgulā || grīvā mṛgasya vijñeyā karālaṃ cāsanaṃ bhavet | sārdhadvyaratnikāyāmaḥ, kubjastuṅgo'timātrayā || vaṃśo mṛgasya vijñeyo nimnatalapanibhaprabhaḥ | sthūlāsthiviṣamaṃ nimnaṃ pucchāddadhyardharatnikam || āsanena samaṃ caiva mṛge syātpaścimāsanam | pañcāṅgulastu vijñeyaḥ pecako gudasaṃsṛtaḥ || vakro granthisamākīrṇaḥ sthūlo hrasvaśca vāladhiḥ | aparāpādapāṣṇibhyāṃ hastamātrasamucchrayaḥ || apare dīrghe tanū rūkṣe dvisaptatyaṅgulāyate | tatpramāṇe tathā gātre tatpuṭe cāpi niṣprabhe || caraṇāśca gatacchāyaiścatustriyyaṅgulairnakhaiḥ | saṃyuktāḥ sphuṭitā nimnā mānenāṣṭādaśāṅgulāḥ || evamuddeśamātreṇa kathitaṃ mṛgalakṣaṇam | iti

Commentaries (2)

Linked texts (2)