Viramitrodaya 9.p13

9.p13

dakṣiṇena ca pārśvena yaḥ śete sarvadā hayaḥ | bahumūtrālyamūtraśca ciraṃ jīvatyasau hayaḥ || vinataḥ pūrvakāyena sthūlajānuśca yo hayaḥ | sthūlākṣikūṭaḥ stabdhākṣaḥ svalpāyuḥ sa prakīrtitaḥ || iti | ityāyuḥparīkṣā | atha varṇalakṣaṇam | nakulakṛtāśvaśāstre, sapta varṇā bhavantīha sarveṣāṃ vājināṃ dhruvam | tānahaṃ sampravakṣyāmi bhedairjātāmanekadhā || śveto raktastathā pītaḥ sāraṅgaḥ piṅga eva ca | nīlaḥ kṛṣṇo'tha sarveṣāṃ śvetaḥ śreṣṭhatamo mataḥ || padārho bhūpatervājī sarvaśvetaḥ prajāyate | tadabhāve yathā proktāstathā śreṣṭhāḥ krameṇa te || śvetaḥ prāleyasaṅkāśo raktaḥ kuṅkumasaṃnnibhaḥ | prāleyaṃ himam | haridrāsadṛśaḥ pītaḥ sāraṅgaḥ karburaḥ smṛtaḥ || piṅgastu piṅgalākāro nīlo dūrvāgrasannibhaḥ | kṛṣṇo jambūphalākāraḥ śāstrajñaiḥ samudāhṛtaḥ || pītābhaḥ śvetapādo yastathā syātsitalocanaḥ | cakravākaḥ sa vijñeyo rājārho vājisattamaḥ || mukhacandrakasaṃyuktā jambūphalasamā''kṛtiḥ | śvetapādaḥ sa vijñeyo mallikākṣaḥ supūjitaḥ || sarvaśveto hayo yastu bhavet śyāmaikakarṇakaḥ | sa vājī vājimedhārhaḥ śyāmakarṇaḥ prakīrttitaḥ || catvāro'tha sitāḥ pādāḥ sarvaśvetasya vājinaḥ | bhavanti yasya sa tyājyo yamadūtastu dūrataḥ || yasya pādāḥ sitāḥ sarve pucchaṃ vakṣo mukhaṃ tathā | mūrddhajāśca sitā yasya taṃ vidyādaṣṭamaṅgalam || bhasmābhaṃ vājinaṃ jahyātsudūreṇa narādhipaḥ | yadi vāñchati karmāṇi yadi ca śrīsamudbhavam || yasya romāvibhedeṣu jāyante madhuvindavaḥ | puṣpākṣaḥ sa parityājyaḥ sarvavājikṣayāvahaḥ || yasya pādāḥ sitāḥ sarve tathā cakraṃ ca madhyataḥ | kalyāṇapañcakaḥ proktaḥ sadā kalyāṇakṛddhi saḥ || vimiśravarṇakāḥ sarve praśastā vājinaḥ sadā | kṛṣṇanīlasya miśratvamekaṃ muktvā sudūrataḥ || yasyotkṛṣṭatarā varṇā vṛddhiṃ yānti śanaiḥ śanaiḥ | sa nāśayati nīcāṃśca karotyaśvatamān bahūn || yaścādhamena varṇena bhavedyuktasturaṅgamaḥ | vivṛddhiṃ caiva gacchansaḥ karoti hayasaṅkṣayam || iti | jayadattakṛtāśvaśāstre, yasya gaurāṇi pītāni gātraromāṇi vājinaḥ | sa bhartuḥ śriyamādhatte yasya śuklāni trīṇi ca