Pramāṇa · Search · About · API

Brihajjataka 3.8

Daśādhyāyī 3.8

Language
Sanskrit

3.8

'śubho'śubharkṣe' iti| atra rāśerādhāratvāddeśasyāśubhatvaṃ; grahasyādheyasya śubhatvāt vṛkṣasyādheyasya śubhatvam| anyathā viparītam| sarvatrādhārādheyayoḥ guṇadoṣanirūpaṇaṃ rāśigrahābhyāṃ kartavyamityuktaṃ bhavati| bhāryādhipaḥ svayaṃ śubhaścet aśubharāśau kugṛhajātā śubhā bhāryā bhavati| viparīte viparītam| lagnādhipena svavāsabhūmirapyūhyā| lagnādhipo'śubharāśau sthitaścet dṛṅmanasorapriyadeśe svavāso'pyūhyaḥ| lagnādhipaḥ śubharāśau sthitaścet dṛṅmanasorapi yaddeśe ruciḥ sā bhūmirabhyūhyāḥ| śubhāśubhadṛṣṭiyogavaśādapi cintanīyam| cararāśau carāṃśake sthitaścetsañcāraśīlaḥ| viparīte viparītam| sthalarāśau sthitaścet prakāśadeśe sthitiḥ| jalarāśau sthitaścet gūḍhadeśe sthitiḥ| evaṃ dhanasthāpanapradeśo'pi nirūpaṇīyaḥ iti| 'parāṃśaka' ityādi tadaṃśakaparyanataṃ gaṇite yā saṅkhyā sampadyate sā saṅkhyā tarūṇām| lagnāṃśakādyaṃśakānāṃ sthalajalatvavaśāt tarūṇāṃ sthalatoyajatvam|
'taru' śabdo'tra padārthavācakaḥ kālapramāṇanirṇaye lagnāṃśādhipateḥ ayanādikāleṣu yaḥ kāla uktaḥ sa ebhiraṃśaiḥ guṇanīyaḥ sa ayanādikālaḥ kāryasiddhyāviti| saṅkhyākaraṇe tu rāśerbalādhikye 'lagnādgraha' iti pūrvokto vidhiḥ, aṃśakasya balādhikye ayaṃ vidhiḥ| 'lagnāt grahasthalajalarkṣapatistu yāvān' iti pūrvoktavidhau lagnāt lagnoditanakṣatrādārabhya phalakārako graho yasminnakṣatre sthitaḥ tannakṣatraparyantaṃ gaṇite yāvat saṅkhyā tāvadbhiḥ dinairmāsaissaṃvatsarairvā carādirāśivaśāt kalpitaiḥ phalasiddhiriti| tathā coktaṃ ṣaṭpañcāśikāyām - 'grahassarvottamabalo lagnādyasmin gṛhe sthitaḥ| māsaistattulyasaṅkhyākairnirvṛttiṃ yāturādiśet'|| athavā ṛkṣapatiścandraḥ lagnādyasmin nakṣatre sthitaḥ candraḥ tāvadbhirdivasairāgamanaṃ bhavati|
tathā ca ṣaṭpañcāśikāyām - 'udyarkṣāccandrarkṣaṃ bhavati tu yāvaddinaistu tāvadbhiḥ| āgamanaṃ syācchatroryadi madhye na grahaḥ kaścit'|| iti|| tathā coktaṃ kṛṣṇīye - 'lagnāccandro yatime tatime divase bhavedrogaḥ| saumyāḥ paśyantīnduṃ yatime tatime sukhī divase'|| iti|| 'lagnāt' lagnagatanakṣatrāt 'rāśau' rāśigatanakṣatre, ityupadeśaḥ| 'śubho'śubharkṣe ruciraṃ kabhūtala'mityatra ruciraṃ śraddheyaṃ darśanena svādu grāhyaṃ na ityarthaḥ śubharkṣe aruciraṃ aśraddhākaraṃ pathyamityarthaḥ| tathā ca kṛṣṇīye - 'krūrakṣetre krūrairdṛṣṭe bhojanapānalepanāyogyāḥ| saumyakṣetre saumyairdṛṣṭe lepyāśca bhojyāśca'|| 'antassārān' ityādiśloke'pi 'puṣpavṛkṣāṃśca śukra' ityādiśubhavṛkṣān, bhaumasya viṭapapradhānān, raverantassārān, giridrumān, candrasya snigdhān kadaḷyādīn gurossaphalān kramukādīn, śanerdurbhagān tālādīn, budhasya phalotpattau naśvarān veṇvādīṃśca kathayediti| etat kṛṣṇīye'pyuktam - 'śubhataruviṭapagiridrumakadalīkramukāditālaveṇūnām| śukramahīsutaraviśaśiguruyama saumyairvanāni syuḥ'|| iti|| ityādyasminnadhyāye'rthā vijñeyāḥ| tānācāryaḥ svayamapi kathayituṃ na śaknoti kecidarthāḥ mayā viditāste tatra likhitāḥ iti|

Linked texts (1)