Pramāṇa · Search · About · API

Brihajjataka 3

Daśādhyāyī 3

Language
Sanskrit

3.1

atha viyonijanmādhyāya ucyate| vividhayonīnāṃ tiryaksthāvarādīnāṃ janma tat viyonijanmā| kālātmā vidhāteva vyañjayati| tathā ca sārāvalyām - 'samabhivyanakti horā sthāvarajaṅgamaṃ yathā loke| kālanimittākārairdeśena ca tat pravakṣyeha'|| iti|| atha 'krūragrahai'rityādi| krūragrahairbalayutaiḥ balahīnauḥ saumyaiḥ klībagraheṣu kendragateṣu teṣāṃ darśane vā candropagatadvādaśabhāgasamānaṃ sattvaṃ vadet sa dvādaśāṃśo viyoniścedevaṃ viyonijanma vaktavyam| na narabhāgenetyarthaḥ| kīdṛśo'sau sattvaḥ| candradvādaśāṃśasamānam| etaduktaṃ bhavati vadedityuktatvāt pṛṣṭaṃ vā muṣṭigataṃ naṣṭaṃ vā vadedityuktaṃ bhavati| janmādhānayoḥ praśne caitadupayujyate iti siddhaṃ bhavati| tathā ca sārāvalyām - 'ādhāne janmani vā praśne vā dvādaśāṃśake candraḥ| yasminnavasthitaḥ syāt lagnaṃ vā tatsamaṃ sattvam'|| iti|| 'lagna'mityuttaraślokagatamatrāpyādeyaṃ, athavā sa lagnarāśirrviyonisaṃjñaścet iti| budhe mande vā kendragate tadavekṣaṇādvā tayoḥ budhamandayoḥ lagnarāśāvavekṣaṇāditi| lagnarāśerisiddhatvāt| 'sa' iti lagnarāśirapyabhipretaḥ| tathā ca sārāvalyām - 'krūraissubalasametairitarairvibalairviyonilagne vā| saumyākirbhyāṃ kendre dṛṣṭe vābhyāṃ viyoniḥ syāt'|| iti|| 'vibalaiśca saumyai'rityuktatvāt arthāt sabalaiḥ saumyaiḥ manuṣyajātayo'pyūhyāḥ| tathā ca kṛṣṇīye - 'prāyeṇa śubhā balino mānuṣacintāntadāśraye kuryāt| devānāmuccagatau traye tu nīce tu nārakīyāṇām'|| iti|| 'tadāśraye' manuṣyarāśyāśraye ityarthaḥ| arthāntaraṃ - 'candropagadvirasabhāgasamānarūpaṃ' rasabhāgaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ dvau rasabhāgau ṣaṣṭhāṃśau rāśestryaṃśa ityarthaḥ drekkāṇa iti siddhaṃ bhavati| tena samānarūpaṃ candropagatadrekkāṇasamānarūpam| uttaraśloke 'lagnañca viyonisambhavaṃ' ityuktatvāt lagnadrekkāṇa samānarūpaṃ vā vadet| etat corādyākṛticintāyāṃ corākṛtiṃ, bhojanapraśne bhokturākṛtiñca vadet| tathā ca kṛṣṇīye - 'yādṛgbhavati vilagne drekkāṇo bhavati tādṛśaścoraḥ| kendragato vā yādṛggrahastu tādṛgvinirdeśyaḥ'|| iti|| arthāntaram| candropagatadrekkāṇasadṛśarūpaṃ sattvaṃ vadediti corāhṛtadravyaṃ vāntargatadravyaṃ vā vadedityarthaḥ| dhātumūlajīveṣu yadravyadhārī drekkāṇaḥ taddravyaṃ naṣṭaṃ cintitaṃ bhavati| tathā ca kṛṣṇīye - 'daṇḍāmiṣayaṣṭidharāśśākhāphalamūladhāriṇaśca tathā| drekkāṇādhānyakarā vṛkṣasamīpāśritāścaiva'|| iti|| 'tadavekṣaṇādvā' ityatrāpyarthāntaramasti| 'tadi'ti krūrasaumyaviṣayaḥ tacchabdaḥ| krūrasaumyavīkṣaṇāt taduktadhātumūlajīvāḥ naṣṭamuṣṭicintādiṣvavagantavyāḥ|
tathā ca kṛṣṇīye - 'candrāroragasaurairdhāturmūlaṃ kilārkaśukrābhyām| jīvo jīvabudhābhyāṃ horācāryā vadantyevam|| 'dvipadacatuṣpadavihagārasaṅgakulapādapaśca cintitā jñeyāḥ| drekkāṇasadṛśarūpā grahairupāhyā balaṃ jñātvā'|| iti|| 'candropagadvirasabhāgasamānarūpa'mityatra candropagadvirasabhāgarūpamiti vaktavye 'samāna' śabdaprayogeṇa tadarthassūcitaḥ| meṣadvādaśāṃśe drekkāṇe vā meṣasamānacatuṣpadamapi vadediti| bhakṣyāhatākārarutādibhiḥ duṣṭaśrutaissamānatvamūhyam| nagarāraṇyajalasthalama Capable text seems split or unclear in print but clearly reads: sthalamanuṣyacatuṣpadavihaṅgasarīsṛparāśigrahavaśānnirūpya vadediti sūcitaṃ 'samāna' śabdena|

3.2

pāpā balinaḥ ityādi pāpānāṃ svabhāgagatvaṃ saumyānāṃ parabhāgagatvañca budhaśanyoścatuṣṭayasthitihīnatvañca pūrvaślokādasya ślokasya viśeṣaḥ| 'lagnañca viyonisaṃjñita'mityatra pūrvaślokoktacandradvādaśāṃśakasya viyonitvena na kevalaṃ viyonirvaktavyā| 'lagnañca' lagnadviraṃśāṃkasya ca tādṛśaviyoniścintyā iti| 'dṛṣṭvā vadedi'ti lagnā rūḍhacandrāṇāṃ balābalaṃ dṛṣṭvā gurudaivataśāstrasevāpariśuddhabuddhiḥ deśakālānurūpaṃ vadediti| 'lagnañca viyonisaṃjñita'mityatra viyonilagnañca viyonisaṃjñitam| viyonisaṃjñitamiti vā pāṭhaḥ| viyoneḥ sambhavānāñceti lagnam| 'dṛṣṭvā' iti| yathā meṣasya uṣṇaśāktalaghubhuksañcāraśītatvaṃ cihnitaśirastvaṃ jalabhīrutvaṃ loke dṛśyate tathā sarvarāśīnāṃ ākṛtisvabhāvādīnbhyūhya vadediti| tathā ca sārāvalyām - 'meṣe śaśini tadaṃśe chāgādiprasavamāhurācāryāḥ| gomahiṣāṇāṃ goṃśe nararūpāṇāṃ tṛtīyeṃ'śe|| tadvat caturthabhāge kūrmādīnāṃ bhavedudakajānām| vyāghrādīnāṃ ca parataḥ parato jñeyaṃ narāṇāṃ ca|| vaṇigaṃśe nararūpaṃ vṛścikabhāge tathaiva bhujagādyāḥ | kharaturagādyā navame mṛgādimīnāstathā daśame || jñeyāśca tatra vṛkṣāḥ gulmāstṛṇajātayaścitrāḥ | ekādaśe nṛvapuṣo matsyā nānāvidhāścāntye' || iti ||

3.3

'kriyaśira' ityādi | meṣaśiraḥ vaktragale dvitīyaḥ| pādāṃsaka ityādi ekaikapādoktāni meṣādicatuṣpadāṅgāni | apāno'ṅghri ityekavadbhāvaḥ| meḍhramuṣkau sphikpucchamiti | tathā ca sārāvalyām - 'mūrdhani meṣo vṛṣabho mukhagalayoraṃsapādayormithunam | pṛṣṭhe corasi karkaṭahariśca pārśvadvaye yuvatī || tauliḥ kukṣau kīṭaścāpamapānāṃghryormeḍhramuṣkayormakaraḥ | sphiji pucche ghaṭamīnau rāśaya evaṃ catuṣpadāṅgeṣu' || iti | 'kukṣirastvityatra 'tu' śabdenārthāntaraṃ sūcitam | meṣāditulāntāḥ dakṣiṇabhāge sthitāḥ| mīnādivṛścikāntāḥ vāmabhāgagatāḥ| tathā ca sārāvalyām - 'meṣādayastulāntāḥ savye bhāge catuṣpadāṅgeṣu | vāme tvanimiṣaghaṭamṛgakārmukabhavṛścikāścintyāḥ' || iti || 'tu' śabdenārthāntaramapi sūcitam | paśvādīnāṃ saptamarāśiḥ kukṣiḥ| tena kṣīraścintyam| jalarāśirvā jalagrahayutarāśirvā bhavati yadi kṣīrabāhulyam| rasaviśeṣāścintyāḥ| tathā ca vṛṣāṇāṃ vāhanaśaktyādi dvitīyarāśinā cintyam| udayarāśiṃ śirasi parikalpya catuṣpadāṅge śubhāśubhaṃ cintyam| 'aṃghryathe'tyatrā'tha'śabdena catuṣpadānāṃ'ghribalaṃ navamarāśinā cintyamiti sūcitam| meḍhramityuktasthāne catuṣpadānāṃ yoniścintyate iti |

3.4

lagnāṃśakādityādi| balādhikādviyonau śuklādivarṇān vadet| tathā ca sārāvalyām - 'meṣādibhirudayasthairṛśaurvā grahayutaiśca dṛṣṭairvā | svaṃ svaṃ varṇaṃ brūyād gātre cihnaṃ vraṇañcāpi' || 'raktaśveta' ityādi rāśivarṇaḥ | 'raktaśyāma' ityādigrahavarṇaḥ| athavā lagnāṃśāt navāṃśāt dvādaśāṃśāttu vā varṇān vadet | jātibhedān vadet | tathā ghorāṇāṃ bilavāsināṃ kathamucyate | vṛścikanavāṃśake vṛścikadvādaśāṃśake vā lagnasthe valmīkādhivāsināṃ janma vaktavyam | evamanyeṣāṃ rāśīnāṃ svasvasthānajātānāṃ sattvānāṃ svasadṛśānāñca janma vaktavyam | tathā ca sārāvalyām - 'vṛścikabhavane lagne tannavabhāge'thavā dvirasasaṃjñe | bilavāsināṃ prasūtiṃ ghorāṇāṃ nirdiśettatra || godhanāṃ sarpāṇāṃ lomaśānāṃ ca śalyakānāṃ ca | mūṣikabileśayānāṃ rāśimatāñcaiva kīṭānām || lūtānāṃ nakulānāṃ vṛścikaṣaḍbindujālakānāñca| aviṣāṇāṃ sarpāṇāṃ śvabhrāśmanivāsināñcaiva || hayavadane ca vilagne dvādaśabhāge navāṃśake vāpi | paśyati narendrasūnotpattirbhavedeṣām || vājikharāśvatarāṇāṃ gomahiṣāṇāṃ tathoṣṭrāṇām | guruvarṇatulyarūpān pravadenmatimān balenaiva || mṛgabhavane lagnasthe tannavabhāge'thavāpi sūryāṃśe | āraṇyānāṃ sūtiṃ sattvānāṃ nirdiśet kramaśaḥ || nāgānāṃ khaḍgānāṃ vṛkaśarabhavarāhavānarāṇāñca | ṛkṣograsṛgālānāṃ vyāghrādīnāṃ bhavet sūtiḥ || mīne mīnāṃśe vā tajje sūryāṃśake'pi vā lagne | gurudṛṣṭe vijñeyo bahūdakotthāstathā sattvāḥ || meṣe meṣāṃśe vā bhaumena nirīkṣite tadājāvī | vṛṣabhe ca vadettadvat gomahiṣādyāṃstadā bhṛguṇā || svaṃ svaṃ pūrvavilagnaṃ svaiḥsvairdṛṣṭe'thavā bhavati | svabhavanasadṛśān sattvān pravadedaviśaṅkitaṃ tatra || grāmyagṛheṣu navāṃśāḥ pañcamanavāṣṭarāśisaṃyuktāḥ | āraṇyānāṃ sūtiṃ grāmeṣu viniścitāṃ kuryuḥ' || iti || evaṃ svasvapatidṛṣṭā rāśayaḥ svasadṛśasattvaṃ kurvanti | 'lagnāṃśakāt' svapatigrahayuktadṛṣṭāt viyonau varṇān vadediti 'lagnāṃśakāt grahayogekṣaṇādvā' ityuktagranthasyānvaye kalpito'rthaḥ| kathaṃ bahuṣu sattveṣu kalpiteṣu eko nirdhāryate, ucyate nāmanirūpaṇāt kathaṃ nāmanirūpaṇamiti cet tadapyanenaiva kalpyate | lagnāṃśakāt grahayogekṣaṇācca 'varṇān' vadet nāmākṣarāṇi vadet balavaśeneti | tathā ca rāśyakṣarāṇi śāstrāntaroktāni| 'āddhedarāmāgniyugāni varṇāḥ kālpañcavargāya catuṣṭayañca | krameṇa meṣādiṣu yojanīyāḥ śeṣāstu ṣaṣṭhe bhagaṇāgamajñaiḥ' || etadanyathā coktam - 'triṃśattu drāmilā varṇā mīnājādyutkramakramāt | kanyā siṃhāntike kṣepyāścaturviṃśadyathākramam || lādiṣaṭkaṃ punarapi dvivāraṃ yojayed budhaḥ | ṣaṭtriṃśatsu dṛgāṇeṣu varṇasaṃsthitirīdṛśī' || iti || rāśyakṣarāṇi dvividhānyuktāni | atha grahākṣarāṇi 'a, i, u, e, o bhūtā varṇāssaptavargāśca svarāḥ | kramādarkaśaraśukrajñajīvārkīndudagātmakāḥ' || iti || yo graho lagnaṃ paśyati tatra sthito vā tadvarṇādi naṣṭamuṣṭyādicintādiṣu nāmākṣarādūhyam | rāśivaśānnāmākṣarasaṅkhyāḥ 'dvyakṣaraṃ ca care rāśau sthire tu caturakṣaram | ubhaye varṇatrayaṃ vidyāt nāmabhedasamanvitam' || iti ||
asya ślokasyāparārdhasyārthaḥ ucyate | 'dṛṣṭyā samānaṃ' iti yāvanto grahā lagnaṃ paśyanti tāvanto viyonigatān vadediti | yatra yatra saṅkhyākaraṇamiṣyate tatra tatrānena saṅkhyāṃ vadediti naṣṭadravyasaṅkhyā vā lābhadravyasaṅkhyā vā putrasaṅkhyā vā sarvasaṅkhyāpyanena vaktavyā | yāvadbhiḥ kiraṇaiḥ graho lagnaṃ paśyati tāvatī saṅkhyā vadet' iti | yāvanto grahā putrarāśiṃ paśyanti tāvataḥ putrān vadediti | tathā coktam - 'yāvanto vīkṣante putragṛhaṃ putrakāstu tāvanta' || iti | 'rekhāṃ vadet smarasaṃsthaiśca pṛṣṭhe' saptamasthaiśca pṛṣṭhe saptamasthaiḥ grahaiḥ viyonau pṛṣṭherekhāṃ vadet | tathā ca sārāvalyām - 'saptamasaṃsthaḥ kuryāt pṛṣṭhe rekhāṃ svavarṇasamām | vīkṣante yāvanto viyonivarṇāśca tāvanta' || iti ||

3.5

'khage dṛgāṇa' iti | pakṣidṛgāṇe udayati balavadgrahayukte carāṃśake lagne budhāṃśake vā udayati vihagāḥ naṣṭāścintitāḥ muṣṭigatāḥ vā jātā vā pakṣiṇo bhavantītyarthaḥ | kīdṛśāḥ vihagāḥ iti viśeṣa ucyate | sthalāmbujāḥ sthalagrāśāvudayatā sthalajāḥ, jalarāśāvudayatā jalajāḥ | yathākrameṇa 'śanaiścarendvīkṣaṇayogasambhavāḥ' sthalāmbujāḥ vihagāḥ | śanaiścarekṣaṇa yogasambhavaiḥ sthalajāḥ, indvīkṣaṇayogasambhavaiḥ jalajāḥ iti | tatra śanaiścaraśabdena sthalacarāḥ grāhyāḥ induśabdena jalacarāḥ ca | jalaśabdena caturthasthānaṃ sthalaśabdena daśamaṃ ca grāhyam | tathā ca sārāvalyām - 'vihagoditadṛgāṇe graheṇa balinā yute ca carabhāṃśe | budhabhāṃśe vā vihagāḥ sthalāmbujāśaniśaśīkṣaṇātkramaśaḥ || lagne jalaje bandhau pakṣī tadvīkṣite'pi vā jalajaḥ | sthalajo vā ca taddṛṣṭe grahavarṇasamasthalaprabhavaḥ' || iti || punarapi tatraiva viśeṣa uktaḥ| tathā hi - 'sthalajalarāśivibhāgāḥ nāgarabhavaneṣu lagnasaṃsthaiṣu| sthalajalacarasatyānāṃ janayanti bhavaṃ hi śarālikādīnām || udayati vaṇigvilagne tadrekkāṇe sitena sandṛṣṭe| śukaśārikānyapuṣṭāścakorabhāsāśca jāyante|| siṃhodaye tadaṃśe raviṇātha nirīkṣite sūtiḥ| kukkuṭamayūrattittiripārāvatavañjulādīnām || pauragrahasaṃyuktairdṛṣṭairvā grāmanagarakheṭānām| prāsādagṛhagatānāmutpattiḥ pūrvavat jñeyā' || iti| etat sarvaṃ balayutena graheṇeti 'bala'kathanenāvagantavyam| tatra budhaśanicandrāṇāṃ pakṣitvamapi sūcitam| vyādhipraśne khage dṛgāṇe khagate daśamagate rāśau balavat pakṣigrahayoge pakṣigrahapīḍanavyādhirityādyūhyam|

3.6

'horendu'ityādi| horendādibhirbalarahitairmūlayonirvaktavyā| 'taru'śabdena mūlayonirucyate| evamanvayaḥ| 'vibalaiḥ horendusūriravibhiḥ taruṇāṃ sambhavo bhavati'| pūrvaślokagata 'sambhava' śabdo'trādhyāhartavyaḥ| 'toyasthale tarubhavoṃ'śakṛtaprabhedaḥ' aṃśena sthalajalacāriṇaḥ prabhedaḥ yasya tarubhavasya tarujanmani iti| tathā ca sārāvalyām - 'lagnārkasūricandrairbalaiśaiṣaiśca mūlayoniḥ syāt| sthalajalabhavanavibhāgo vṛkṣādīnāṃ prabhedakaraḥ' ||
atra 'śeṣai'śceti sarvaiśca balahīnauḥ mūlayoniriti| tadasmadācāryeṇa noktam| horendusūriravīṇāmeva sarvatra prādhānyena kāryakāraṇatvamiti| horendusūriravayo vibalāścet jātāḥ puruṣāḥ taruvadātmaprabhāvahīnāḥ parādhīnāḥ bhavanti iti sūcitam| taduttaratra vakṣyati ca - 'rāśyaṃśapoṣvaṇakaraśītakarāmareḍyairnīcādhiripāṃśakagatairavibhāgagairrvā| ebhyo'lpamadhyabahubhiḥ kramaśaḥ prasūtā jñeyāssryurabhyupagamakrayagarbhadāsāḥ' || iti || 'lagnād graha' ityādi anena sarvatra saṅkhyākaraṇaviniyogaḥ| tathā coktam - 'lagnādyāvati bhe pāpastāvatyabde'hni māsi vā| pakṣekṣaṇeyane carttau lagneśasyodite vyathā' || iti || tathā coktamanyatra - 'udayarkṣāccandrarkṣaṃ bhavati tu yāvaddinaistu tāvadbhiḥ| āgamanaṃ syācchatrormadhye yadi na grahaḥ kaścit' || iti ||

3.7

'antarrasārān janayatī'ti| 'antarrasārān' antargatān sārān candanādīn sthalajān nālikerādīn niṣpatrāṃśca janayati| sūryasūnurdurbhagān priyaṅguviṣavṛkṣādīn abhojyān janayati| tuhinakiraṇaḥ kṣīropetān jalopetān jalajān hṛdyān snigddhāṃśca bhakṣaṇādīni ca janayati| bhaumaḥ kaṇṭakāḍhayān tālaveṇvādīn kaṭukaviṭapān krūraviṭapān marīcasarṣapādyāṃśca sthalabhūrūhān cūtapanasādyāṃśca janayati| vāgīśajñau saphalaviphalau janayataḥ viphalamiti kandasūraṇapatravallīpradhānān vṛkṣān janayati budhaḥ| vāgīśassaphalavṛkṣaṃ janayati sthalajalamiśratvāt sthalāmbujān phalapradhānān panasādīn janayati| 'hemāścātmaja kuñjarāmbaracaya' ityatrāmbaraphaladatvāt vastrāṇi ca janayati| 'puṣpavṛkṣāṃśca śukraḥ ' puṣpapradhānān 'ca'kārāt phalapatrādhikāṃśca snehavato vṛkṣān janayati iti| etannaṣṭamuṣṭicintāsu upayujyate bhojanapraśne ca|

3.8

'śubho'śubharkṣe' iti| atra rāśerādhāratvāddeśasyāśubhatvaṃ; grahasyādheyasya śubhatvāt vṛkṣasyādheyasya śubhatvam| anyathā viparītam| sarvatrādhārādheyayoḥ guṇadoṣanirūpaṇaṃ rāśigrahābhyāṃ kartavyamityuktaṃ bhavati| bhāryādhipaḥ svayaṃ śubhaścet aśubharāśau kugṛhajātā śubhā bhāryā bhavati| viparīte viparītam| lagnādhipena svavāsabhūmirapyūhyā| lagnādhipo'śubharāśau sthitaścet dṛṅmanasorapriyadeśe svavāso'pyūhyaḥ| lagnādhipaḥ śubharāśau sthitaścet dṛṅmanasorapi yaddeśe ruciḥ sā bhūmirabhyūhyāḥ| śubhāśubhadṛṣṭiyogavaśādapi cintanīyam| cararāśau carāṃśake sthitaścetsañcāraśīlaḥ| viparīte viparītam| sthalarāśau sthitaścet prakāśadeśe sthitiḥ| jalarāśau sthitaścet gūḍhadeśe sthitiḥ| evaṃ dhanasthāpanapradeśo'pi nirūpaṇīyaḥ iti| 'parāṃśaka' ityādi tadaṃśakaparyanataṃ gaṇite yā saṅkhyā sampadyate sā saṅkhyā tarūṇām| lagnāṃśakādyaṃśakānāṃ sthalajalatvavaśāt tarūṇāṃ sthalatoyajatvam|
'taru' śabdo'tra padārthavācakaḥ kālapramāṇanirṇaye lagnāṃśādhipateḥ ayanādikāleṣu yaḥ kāla uktaḥ sa ebhiraṃśaiḥ guṇanīyaḥ sa ayanādikālaḥ kāryasiddhyāviti| saṅkhyākaraṇe tu rāśerbalādhikye 'lagnādgraha' iti pūrvokto vidhiḥ, aṃśakasya balādhikye ayaṃ vidhiḥ| 'lagnāt grahasthalajalarkṣapatistu yāvān' iti pūrvoktavidhau lagnāt lagnoditanakṣatrādārabhya phalakārako graho yasminnakṣatre sthitaḥ tannakṣatraparyantaṃ gaṇite yāvat saṅkhyā tāvadbhiḥ dinairmāsaissaṃvatsarairvā carādirāśivaśāt kalpitaiḥ phalasiddhiriti| tathā coktaṃ ṣaṭpañcāśikāyām - 'grahassarvottamabalo lagnādyasmin gṛhe sthitaḥ| māsaistattulyasaṅkhyākairnirvṛttiṃ yāturādiśet'|| athavā ṛkṣapatiścandraḥ lagnādyasmin nakṣatre sthitaḥ candraḥ tāvadbhirdivasairāgamanaṃ bhavati|
tathā ca ṣaṭpañcāśikāyām - 'udyarkṣāccandrarkṣaṃ bhavati tu yāvaddinaistu tāvadbhiḥ| āgamanaṃ syācchatroryadi madhye na grahaḥ kaścit'|| iti|| tathā coktaṃ kṛṣṇīye - 'lagnāccandro yatime tatime divase bhavedrogaḥ| saumyāḥ paśyantīnduṃ yatime tatime sukhī divase'|| iti|| 'lagnāt' lagnagatanakṣatrāt 'rāśau' rāśigatanakṣatre, ityupadeśaḥ| 'śubho'śubharkṣe ruciraṃ kabhūtala'mityatra ruciraṃ śraddheyaṃ darśanena svādu grāhyaṃ na ityarthaḥ śubharkṣe aruciraṃ aśraddhākaraṃ pathyamityarthaḥ| tathā ca kṛṣṇīye - 'krūrakṣetre krūrairdṛṣṭe bhojanapānalepanāyogyāḥ| saumyakṣetre saumyairdṛṣṭe lepyāśca bhojyāśca'|| 'antassārān' ityādiśloke'pi 'puṣpavṛkṣāṃśca śukra' ityādiśubhavṛkṣān, bhaumasya viṭapapradhānān, raverantassārān, giridrumān, candrasya snigdhān kadaḷyādīn gurossaphalān kramukādīn, śanerdurbhagān tālādīn, budhasya phalotpattau naśvarān veṇvādīṃśca kathayediti| etat kṛṣṇīye'pyuktam - 'śubhataruviṭapagiridrumakadalīkramukāditālaveṇūnām| śukramahīsutaraviśaśiguruyama saumyairvanāni syuḥ'|| iti|| ityādyasminnadhyāye'rthā vijñeyāḥ| tānācāryaḥ svayamapi kathayituṃ na śaknoti kecidarthāḥ mayā viditāste tatra likhitāḥ iti|

Linked texts (1)