Kalasara 18.p41
Kālasāra 18.p41
- Language
- Sanskrit
18.p41
kramajñānābhāve tu, - bhavedyadi sapiṇḍānāṃ yugapanmaraṇaṃ tadā | sambandhāsattimālocya tatkramācchāḍūmācaret || iti | sapiṇḍapadopādānāt idaṃ sarvaṃ mātāpitṛvyatiriktaviṣayam | yugapanmaraṇaṃ ca jale vā gṛhadāhādinā vā iti jñeyam | mātāpitrostu sahagamane'nyaprakāreṇa yugapanmaraṇe vā ekadaiva brāhmaṇabhedena pūrvamadhyamottararūpāṇāṃ trividhānāmapi kriyānāṃ karaṇam | tathāca devalaḥ, - pitroruparame putrāḥ kriyāṃ kuryyudvayorapi | anumṛtau ca nānyeṣāṃ saṃghātamaraṇe'pi ca || anumṛtau sahagamane śūdrastrīṇāṃ daśāhamadhye'nugamane ca | mahābhāratādiṣūbhayatrāpi anumaraṇādipadaprayogāt pitraśrāddhayoryugapat karaṇe'pi ādau pitṛkarma kṛtvā tato mātṛkarma kriyate, iti | pitṛpūrvatvamapi saṃgatam | sahāgnipraveśe tithibhede tu mātṛsāmvatsarikaṃ yathātithyeva | sapiṇḍanāntakriyāyāmeva mātuḥ titheraṅgo'pyanādarāt | etadaśaucaprakaraṇe likhitam | evaṃ sapatnamātṝṇāṃ bahūnāmapyagnipraveśe bodhyaṃ | tatra yasyāḥ putro vidyeta tasya vibhaktatve sāmvatsarikasya tathāvidhikaraṇe adhikāraḥ | evamaputrapitṛvyapatnyādyagnipraveśe'pi | vaiśvadevasya sapatnamātṛsāmbatsarike pūrvānuṣṭhāne siddhe'pi agnipraveśe tu mātṛsāmbatsarikasya pitṛsāmvatsarikādhīnatvāt amvaṣṭhakāyāmiva paścādanuṣṭhānamaviruddham | amāvāsyādinityaśrāddhāśaktau saṃkalpaśrāddhaṃ kāryyam,— aśaktyā pārvaṇaśrāddhaṃ yathāvatkarttuṃmakṣamaḥ | piṇḍādidivihīnaṃ tu saṃkalpaśrāddhamācaret || agnaukaraṇamarghaṃ cāvāhanaṃ cāvanejanam | piṇḍaśrāddhe prakurvīta piṇḍahīne vivarjjayet || svadhāvācanalopo'sti vikiracaiva lupyate | akṣayyadakṣiṇāsvastisaumanasyaṃ tathāpi ca || iti vākyāt | atha vā piṇḍamātraṃ deyam,— piṇḍamātraṃ pradātavyamabhāve dravyaviprayoḥ | śrāddhāhani tu saṃprāpte bhavenniraśano'pi vā || iti dharmokteḥ| amāvāsyāyāṃ tu tatroktavidhinā ṣaṭ piṇḍāḥ | aṣṭakāyāmapi tathā | anvaṣṭakāyāṃ tu chāndogyavyatiriktānāṃ nava piṇḍāḥ | chāṃndogyānāṃ ṣaṭ piṇḍāḥ | jīvanmātṛkāṇāṃ ca tathā | iti piṇḍamātradānapakṣe vyavasthā | 0 | piṇḍavalipace, - bhakṣyaṃ bhojyaṃ tathā peyaṃ yatkiñcit pacyate gṛhe | na bhoktavyaṃ pitṛṇāṃ tadannivedya kathañcana || iti śrāddhaprakaraṇe yamenoktatvāt navabhāṇḍe piṣṭakādikaṃ kṛtvā dadatīti samācāraḥ | piṇḍamātradānāsambhave upavāsaḥ | sarvakṛṣṇapakṣāṇāṃ śrāddhakālatvaṃ · vaijavāpaḥ,— kṛṣṇapace śrāddhaṃ prakurvīta śrannaṃ saṃskṛtya patnyā, - kṛṣṇapakṣe daśamyādau varjayitvā caturdaśīm | śrāddhe praśastāstithayo yathaitā na tathetarāḥ || yathā caivāparaḥ pakṣaḥ kṛṣṇapakṣādviśiṣyate | tathā śrāddhasya pūrvāhṇādaparāhlo viśiṣyate || hārītaḥ,– saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ tasyodagayanaṃ śuklo'haḥ pūrvāddhañca devānāṃ dakṣiṇāyanaṃ tamisraḥ rātriparapakṣāddhañca tatpitṛṇāṃ iti | śuklaḥ śuklapakṣaḥ | tamisraḥ kṛṣṇapakṣaḥ | brāhme,– payomūlaphalaiḥ śākaiḥ kṛṣṇapakṣe ca sarvadā | parādhīnaḥ pravāsī ca nirdhano vāpi mānavaḥ || manasā bhāvaśūddhena śrāddhe dadyāttilodakam | nāśnanti pitarastveti kṛtvā manasi yo naraḥ || śrāddhaṃ na kurute bhaktyā taddehādrudhiraṃ ca te | pivanti śvavanāgnaṃ ca kurvantyatha pade pade || tasmādbhayena (1) svapitṝn tarpayet satataṃ budhaḥ | pakṣānte nirvapettebhyo hyaparāhve ca vedavit || atroktaṃ tilatarpaṇaṃ atyantāsambhavaviṣayameva | tathā viṣṇupurāṇe,– annena vā yathāśaktyā kāle'smin bhaktinamradhīḥ | bhojayetātha viprāgryān bhaktyā vibhavato naraḥ || asamartho'nnadānasya dhānyadānaṃ svaśaktitaḥ | pradāsyati dvijāgryebhyaḥ svalpāṃ vā pitṛdakṣiṇām
Linked texts (5)
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Gadādharapaddhati — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- Kālasāra — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- Gūḍhārthadīpikā — Vāmadeva, Sanskrit
- Kṛtyamahārṇava — Vācaspatimiśra, Sanskrit