Kalasara 8.p26

8.p26

dvijanmanāmayaṃ kālaḥ strīṇāṃ caiva ṣar̤ābdikam | pañcābdikastu śūdrāṇāṃ sajātyuktamataḥ param || iti brāhmoktau traivarṇikadaśāhāśaucapakṣāśrayaṇena aṣṭāśaucasya ṣaṣṭhavarṣādhikalasya uktatvāt, garbhāṣṭamapakṣāśrayaṇena dvimāsādhikavarṣaṣaṭkānantaraṃ upanayanakāla iti siddham | vāgdānakālaviṣaye śuddhitattvakāraiḥ,– ‘aṣṭavarṣā bhavet gaurī’ | gaurīṃ vā varayetkanyāṃ nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet | aṣṭavarṣā'ṣṭavarṣāṃ vā” ityādivākyaiḥ vāgdānaṃ pratyaṣṭavarṣasya mukhyakālatvāvagamādityuktam | pañcānanastu vāgdānakālasya munibhiranuktatvāt upanayanakālasya vākpradānakālatvena pramāṇasambhava ityāha | vastutastu dvimāsādhikaṣaḍvarṣānantaraṃ vivāhakāla iti vivāhaprastāve pramāṇānyuktāni | yattu śuddhitattvakṛtā uktaṃ, tanna ruciram | “aṣṭavarṣo'ṣṭavarṣāṃ vā” ityasya garbhāṣṭamaparatvam | “aṣṭavarṣā bhavedgaurī” iti vākyaṃ tu kanyāyā gaurītvapratipādakam, na tu vivāhakālapratipādakam | gaurīṃ vetivākye phalātiśaya uktaḥ, na tu vivāhakāla iti vyākhyānāt | strīpuṃsayostu sambandhādvaraṇaṃ prāgvidhīyate | iti nāradokteḥ vāgdānasya vivāhaprākkālīnatvasiddheḥ | sutarāṃ māsadvayādhikavarṣaṣaṭkānantaraṃ vākpradānasya kāla iti siddham | atha bālamaraṇe dāhakālavicāraḥ | dvivarṣamadhye bālamaraṇe nikhananam, yājñavalkyaḥ,– ūnadvivarṣaṃ nikhanenna kuryādudakaṃ tataḥ | mānavīye tu,— ūnadvivarṣakaṃ pretaṃ nidadhyurbāndhavā bahiḥ | nāsya kāryo'sthisaṃskāro nāsya kāryodakakriyā || araṇye kāṣṭhavat tyaktvā kṣipeyustyahamevahi | iti | “araṇye kāṣṭhavat tyaktvā” ityanena dṛṣṭāntenāpūrṇadvivarṣaṃ bhūmau nidhāya^(1) śrauīdehikeṣu udāsīnai bhavitavyamiti vijñāneśvarādayaḥ| vyahāśaucoktistu saṃvatsaracūḍābhiprāyā iti | yadyapyakṛtacūr̤o'pi jātadantastu saṃsthitaḥ | dāhayitvā tadhāyenamaśaucaṃ vyahamācaret || ityaṅgirovākyaṃ varṣatrayorddhaṃ caulotkarṣe jñeyaṃ iti ca | evaṃ “ūnadvivarṣasya dāhacepau pācikau” iti keṣāñcillikhanaṃ na samyagityavadheyam | “advivarṣe mātāpitrorekarācaṃ trirācaṃ vā śarīramadagdhvā nikhanati” iti pāraskarasūtre lajātadante ekarācaṃ, jātadante cirācamiti vāśabdo, vyavasthāvācī | tathāca tṛtīyādivarṣe maraṇe cūr̤āyāṃ kṛtāyāmakṛtāyāmapi dāha eveti siddham | śūdrāṇāṃ sarvacāśauce brāhmaṇasāmye'pi ṣaṣṭhavarṣasya vivāhakālatvaṃ, tadavadhi pūrṇāśaucaṃ ca ityeva bhedaḥ| tatra pramāṇavākyaṃ prāglikhitam| sūtau sūtiḥ samā cet mṛtirapi mṛtake pūrvajāśaucaśeṣāhaiḥ śuddhirdīrghamādyaṃ paramapi laghuno bādhakaṃ syāt sahak cet | dīrghaṃ cālpaṃ purojaṃ paramapi mṛtakaṃ śodhakaṃ sūtakasya tyaktodakyāṃ kriyāhanmṭatapativanitāsūtikāḥ putravadhvau || samānajātīyāśaucasannipāte viṣṇuḥ,— “jananāśaucamadhye yadya-