Pramāṇa · Search · About · API

Matsya 114

Matsya 114

Language
Sanskrit

Contents

114.1

cha || || ṛṣaya ūcuḥ || || yadidaṃ bhārataṃ varṣaṃ yasminsvāyambhuvādayaḥ || caturddeśaiva manavaḥ prajāsargaṃ sasa
rjire

114.2

etadveditumicchāmaḥ sakāśāttava suvrata || uttaraśravaṇaṃ bhūyaḥ prabrūhi vadatāṃvara

114.3

etacchrutvā ṛṣīṇāntu prābravīllaumaharṣaṇiḥ
paurāṇikastadā sūta ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

114.4

buddhyā vicāryya bahudhā vimṛśya ca punaḥ punaḥ || tebhyastu kathayāmāsa uttaraśravaṇaṃ tadā

114.5

sūta uvāca || || athāhaṃ varṇayiṣyāmi varṣe'smin bhārate prajāḥ || bharaṇātprajanāccaiva manurbharata ucyate

114.6

niruktavacanaiścaiva varṣaṃ tadbhārataṃ
smṛtam || yataḥ svargaśca mokṣaśca madhyamaścāpi hi smṛtaḥ

114.7

na khalvanyatra martyānāṃ bhūmau karmmavidhiḥ smṛtaḥ || bhāratasyāsya varṣasya nava bhedā
nnibodhata

114.8

indradvīpaḥ kaśeruśca tāmraparṇī gabhastimān || nāgadvīpastathā saumyo gandharvvastvatha vāruṇaḥ

114.9

ayantu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgara
saṃvṛtaḥ|| yojanānāṃ sahasrantu dvīpo'yaṃ dakṣiṇottaraḥ

114.10

āyatastu kumārito gaṅgāyāḥ pravāhavadhiḥ|| tiryyagūrddhvantu vistīrṇaḥ sahasrāṇi daśaiva tu

114.11

dvīpo hyupaniviṣṭo'yaṃ mlecchairanteṣu sarvvaśaḥ || yavanāśca kirātāśca tasyānye pūrvvapaścime

114.12

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāśca bhāgaśaḥ
ijjyāyutavaṇijyādi varttayanto vyavasthitāḥ

114.13

teṣāṃ sa vyavahāro'yaṃ varttanantu parasparam || dharmmārthakāmasaṃyukto varṇānāntu svakarmmasu

114.14

saṅkalpapañcamānāntu āśramāṇāṃ yathāvidhi || iha svargāpavargārthaṃ pravṛttiriha mānuṣe

114.15

yastvayaṃ mānavo dvīpastiyyaṃgyāmaḥ prakīrttitaḥ
ya enaṃ jayate kṛtsnaṃ sa samrāḍiti kīrttitaḥ

114.16

ayaṃ lokastu vai samrāḍantarikṣājitāṃ smṛtaḥ || svarāḍasau smṛto lokaḥ punarvakṣyāmi vista
rāt

114.17

sapta cāsminmahāvarṣe viśrutāḥ kulaparvvatāḥ|| mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣavānapi

114.18

vindhyaśca pāriyātraśca ityete kulaparvvatāḥ
teṣāṃ sahasraśaścānye parvvatāstu samīpataḥ

114.19

abhijñātāstataścānye vipulāścitrasānavaḥ || anye tebhyaḥ parijñātā hrasvā hrasvopajīvinaḥ

114.20

tairvimiśrā jānapadā āryā mlecchāśca sarvvataḥ || pivanti bahulā nadyo gaṅgā sindhuḥ sarasvatī

114.21

śatadruścandrabhāgā ca yamunā
śarayūstathā || airāvatī vitastā ca viśālā devikā kuhūḥ

114.22

gomatī dhautapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī || kauśikī tu tṛtīyā ca niścalā gaṇḍakī
tathā || ikṣurlohitamityetā himavatpārśvaniḥsṛtāḥ

114.23

vedasmṛtirvetravatī vṛtraghnī sindhureva ca || parṇāśā narmmadā caiva kāverī mahatī tathā

114.24

pārā ca dhanvatīrūpā viduṣā veṇumatyapi || śiprā hyavantī kuntī ca pāriyātrāśritāḥ smṛtāḥ

114.25

mandākinī daśārṇā ca citrakūṭā tathaiva ca
tamasā pippalī śyenī tathā citrotpalāpi ca

114.26

vimalā cañcalā caiva tathā ca dhūtavāhinī || śuktimantī śunī lajjā mukuṭā hṛdikāpi ca
ṛṣyavantaprasūtāstā nadyo'malajalāḥ śubhāḥ

114.27

tāpī payoṣṇī nirvindhyā kṣiprā ca ṛṣabhā nadī || veṇā vaitaraṇī caiva viśvamālā kumudvatī

114.28

toyā caiva mahāgaurī durgāmā tu śilā tathā || vindhyapādaprasūtāstāḥ sarvvāḥ śītajalāḥ śubhāḥ

114.29

godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇī ca vañjulā
tuṅgabhadrā suprayogā bāhyā kāverī caiva tu || dakṣiṇapathanadyastāḥ sahyapādādviniḥsṛtāḥ

114.30

kṛtamālā tāmraparṇī puṣpajā hyutpalāvatī || malayapra
sūtā nadyastāḥ sarvvāḥ śītajalāḥ śubhāḥ

114.31

tribhāgā ṛṣikulyā ca ikṣudā tridivācalā || tāmraparṇī tathā mūlī śaravā vimalā tathā || mahendrata
nayāḥ sarvvāḥ prakhyātāḥ śubhagāminīḥ

114.32

kāśikā sukumārī ca mandagā mandavāhinī || kṛpā ca pāśinī caiva śuktimantātmajāstu tāḥ

114.33

sarvvāḥ puṇyajalāḥ puṇyāḥ sarvvagāśca samudragāḥ || viśvasya mātaraḥ sarvvāḥ sarvvapāpaharāḥ śubhāḥ

114.34

tāsāṃ nadyupanadyaśca śataśo'tha sahasraśaḥ
tāsvime kurupāñcālāḥ śālvāścaiva sajāṅgalāḥ

114.36

śūrasenā bhadrakārā vāhyāḥ sahapaṭaccarāḥ || matsyāḥ kirātāḥ kulyāśca kuntalāḥ kāśikosa
lāḥ

114.36-2

āvantāśca kaliṅgāśca mūkāścaivāndhakaiḥ saha || madhyadeśā janapadāḥ prāyaśaḥ parikīrttitāḥ

114.37

sahyasyānantare caite tatra godāvarī
nadī || pṛthivyāmapi kṛtsnāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ

114.38

yatra govarddhano nāma mandaro gandhamādanaḥ || rāmapriyārthaṃ svargīyā vṛkṣā divyāstathauṣadhīḥ

114.39

bharadvājena muninā priyārthamavatāritāḥ || tataḥ puṣpavaro deśastena jajñe manoramaḥ

114.40

bāhlīkā vāṭadhānāśca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ || purandhrāścaiva
śūdrāśca pallavāścāttakhaṇḍikāḥ

114.41

gandhārā yavanāścaiva sindhusauvīramadrakāḥ || śakā druhyāḥ pulindāśca pāradāhāramūrttikāḥ

114.42

rāmaṭhāḥ kaṇṭa
kārāśca kaikeyyā daśanāmakāḥ || kṣatriyopaniveśāśca vaiśyāḥ śūdrakulāni ca

114.43

atrayo'tha bharadvājāḥ prasthalāḥ sadraserakāḥ || lampakāstalagānāśca
sainikāḥ saha jāṅgalaiḥ || ete deśā udīcyāstu prācyāndeśānnibodhata

114.44

aṅgā vaṅgā madrakā antargiribahirgirī || suhmottarāḥ pravijayā mārga
vāgeyamālavāḥ

114.45

prāgjyotiṣāśca puṇḍrāśca videhāstāmraliptakāḥ || śālvamāgadhagonarddhāḥ prācyā janapadāḥ smṛtāḥ

114.46

teṣāṃ pare
janapadā dakṣiṇāpathavāsinaḥ || pāṇḍyāśca keralāścaiva colāḥ kulyāstathaiva ca

114.47

setukāḥ sūtikāścaiva kupathā vājivāsikāḥ
navarāṣṭrā māhiṣikāḥ kaliṅgāścaiva sarvvaśaḥ

114.48

kārūṣāśca sahaiṣīkā āṭavyāḥ śabarāstathā || pulindā vindhyapuṣikā vaidarbhā daṇḍakaiḥ
saha

114.49

kulīyāśca sirālāśca rūpasāstāpasaiḥ saha || tathā taittirikāścaiva sarvve kāraskarāstathā

114.50

vāsikyāścaiva ye cānye
ye caivāntaranarmmadāḥ || bhārukacchāḥ samāheyāḥ saha sārasvataistathā

114.51

kācchīkāścaiva saurāṣṭrā ānarttā arbudaiḥ saha || ityete
aparāntāstu śṛṇu ye vindhyavāsinaḥ

114.53

mālavāśca karuṣāśca mekalāścotkalaiḥ saha || auṇḍrā māṣā daśārṇāśca bhojāḥ kiṣkindhakaiḥ
saha ||52||stośalāḥ kosalāśrva traipurā vaidiśastathā || tumburāstumbarāścaiva paddmā naiṣadhaiḥ saha

114.54

arūpāḥ śauṇḍikerāśca vītihotrā avantayaḥ
ete janapadāḥ khyātā vindhyapṛṣṭhanivāsinaḥ

114.55

ato deśānpravakṣyāmi parvvatāśrayiṇaśca ye || nirāhārāḥ sarvvagāśca kupathā apathāstathā

114.56

kuthaprāvaraṇāścaiva ūrṇādanvāḥ samudrakāḥ || trigarttā maṇḍalāścaiva kirātāścāmaraiḥ saha

114.57

catvāri bhārate varṣe yugāni munayo'bruvan || kṛtaṃ tretā
dvāparañca kaliśceti caturyugam || teṣāṃ nisargaṃ vakṣyāmi upariṣṭācca kṛtsnaśaḥ

114.58

matsya uvāca || || etacchrutvā tu ṛṣaya uttaraṃ punareva te
śuśrūṣavastamūcuste prakāmaṃ lomaharṣaṇam

114.59

ṛṣaya ūcuḥ || || yacca kimpuruṣaṃ varṣaṃ harivarṣaṃ tathaiva ca || ācakṣva no yathātattvaṃ kīrttitaṃ bhārataṃ tvayā

114.60

jambūrakhaṇḍasya vistāraṃ tathānyeṣāṃ vidāṃvara || dvīpānāṃ vāsināṃ teṣāṃ vṛkṣāṇāṃ prabravīhi naḥ

114.61

pṛṣṭastaivaṃ tadā viprairyathāpraśnaṃ viśeṣataḥ|| uvāca
ṛṣibhirhṛṣṭaṃ purāṇābhimataṃ tathā

114.62

sūta uvāca || || śuśrūṣavastu yadviprāḥ śuśrūṣadhvamatandritāḥ || jambūvarṣaḥ kimpuruṣaḥ sumahānnanandanopamaḥ

114.63

daśa varṣasahasrāṇi sthitiḥ kimpuruṣe smṛtā || jāyante mānavāstatra sutaptakanakaprabhāḥ

114.64

varṣe kimpuruṣe puṇye plakṣo madhuvahaḥ smṛtaḥ
tasya kimpuruṣāḥ sarvve pivanto rasamuttamam

114.65

anāmayā hyaśokāśca nityaṃ muditamānasāḥ || suvarṇavarṇāśca narāḥ striyaścāpsarasaḥ smṛtāḥ

114.66

tataḥ paraṃ kimpuruṣāddharivarṣaṃ pracakṣate || mahārajatasaṅkāśā jāyante yatra mānavāḥ

114.67

devalokacyutāḥ sarvve bahurūpāśca sarvvaśaḥ || harivarṣe
narāḥ sarvve pivantīkṣurasaṃ śubham

114.68

na jarā bādhate tatra tena jīvanti te ciram || ekādaśa sahasrāṇi teṣāmāyuḥ prakīrttitam

114.69

madhyamaṃ tanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam || na tatra sūryyastapati na ca jānanti mānavāḥ

114.70

candrasūryyau sanakṣatrāvaprakāśāvilāvṛte
padmaprabhāḥ padmavarṇāḥ padmapatranibhekṣaṇāḥ

114.71

padmagandhāśca jāyante tatra sarvve ca mānavāḥ || jambūphalarasāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ

114.72

devalokacyutāḥ sarvve mahārajatavāsasaḥ || trayodaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ te narottamāḥ

114.73

āyuṣpramāṇaṃ jīvanti ye tu varṣe ilāvṛte || mero
rastu dakṣiṇe pārśve niṣadhasyottareṇa vā

114.74

sudarśano nāma mahājambūvṛkṣaḥ sanātanaḥ || nityapuṣpaphalopetaḥ siddhacāraṇasevitaḥ

114.75

tasya
nāmnā samākhyāto jambūdvīpo vanaspateḥ || yojanānāṃ sahasrañca śatadhā ca mahānpunaḥ

114.76

utsedho vṛkṣarājasya divamāvṛtya tiṣṭhati || tasya
jambūphalaraso nadī bhūtvā prasarpati

114.77

meruṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā jambūmūlagatā punaḥ || taṃ pivanti sadā hṛṣṭā jambūrasamilāvṛte

114.78

jambū
phalarasaṃ pītvā na jarā bādhate'pi tān || na kṣudhā na kramo vāpi na duḥkhañca tathāvidham

114.79

tatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣaṇam || indra
gopakasaṅkāśaṃ jāyate bhāsurañca yat

114.80

sarvveṣāṃ varṣavṛkṣāṇāṃ śubhaḥ phalarasastu saḥ || skannantu kāñcanaṃ śubhraṃ jāyate devabhūṣaṇam

114.81

teṣāṃ mūtraṃ purīṣaṃ vā dikṣvaṣṭāmu ca sarvvaśaḥ || īśvarā nugrahādbhūmirgūtāṃśca grasate tu tān

114.82

rakṣaḥpiśācā yakṣāśca sarvve haimavatāstu te || hemakūṭe
tu vijñeyā gandharvāḥ sāp‍srarogaṇāḥ

114.83

sarvve nāgā niṣevante śeṣavāsukitakṣakāḥ || mahāmerau trayastriṃśat krīḍante yajñiyāḥ śubhāḥ

114.84

nīlavaiḍūryyayukte'smin siddhā brahmarṣayo'vasan || daityānāṃ dānavānāñca śvetaḥ parvvata ucyate

114.85

śṛṅgavān parvvataśreṣṭhaḥ pitṛṇāṃ pratisañcaraḥ
ityetāni mayoktāni navavarṣāṇi bhārate

114.86

bhūtairapi niviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca || teṣāṃ vṛddhivrvahuvidhā dṛśyate devamānuṣaiḥ || aśakyā
parisaṃkhyātuṃ śraddheyā ca bubhūṣatā

114.86.p1

iti śrīmātsye mahāpurāṇe bhuvanakoṣe caturddaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (10)