Avayavalakshanashastra 3
Avayavalakṣaṇaśāstra 3
- Language
- Sanskrit
3.1
aṃgapratyaṃgayutaṃ sakalaṃ śārīramidamiti moktam
āvartaprabhṛtīnāmanukramācchakṣaṇaṃ vayaṃ brūmaḥ
3.2
romatvagbālabhavaḥ syādāvartaḥ tredhā
śasto dakṣiṇavalitaḥ snigdho vyaktaḥ paro na śubhaḥ
3.3
karatalapadaśrutiyugme nābhau vā tvagbhavo nṛṇām
syādaparau dvāvapi lakṣaṇavidbhirjñeyau yathāsthānam
3.4
savyāpasavyabhāge śirasi syādyasya dakṣiṇāvartaḥ
śvetātapatralakṣmā lakṣmīḥ karavartinī tasya
3.5
romāvartaḥ snigdho bhrūyugamadhye pradakṣiṇo vyaktaḥ
yasyorṇākhyaḥ pūrṇaḥ sombudhikāṃcebhurvo bhartā
3.6
bhujayugme yasya syādāvartaṃ dvitīyamaṃgadapratimam
niyataṃ sokhilabhūmiṃ puruṣo nijavāhanāṃ vahati
3.7
yasya karāṃbhojatale dakṣiṇavalito bhavedativyaktaḥ
paricitaśaucācāro dharmaparaḥ syātsa vittāḍhayaḥ
3.8
bhāgyavatāṃ paṃcāṃguliśiraḥsu saukhyāya dakṣiṇāvartaḥ
prāyaḥ puṃsāṃ vāmāvarto duḥkhāya punareṣaḥ
3.9
āyaḥ duḥkhāya bhavati
śrutiyuganābhyāvartāḥ pradakṣiṇāḥ śreyase bhavaṃti nṛṇām
cūḍāvartopyekaḥ śreṣṭhataro dakṣiṇaḥ śirasi
3.10
śīrṣe vāme bhāge vāmāvarto bhavetsphuṭo yasya
sa kṣutkṣāmo bhikṣāṃ rūkṣāṃ nirlakṣaṇo labhate
3.11
vāmo dakṣiṇapārśve pradakṣiṇo vāmapārśvake yasya
na tu tasya caramakāle bhogo nāstyatra sandehaḥ
3.12
aṃtarlalālapaṭṭaṃ vyaktāvartto lalāmavadyasya
vāmo'tha dakṣiṇo vā svalpāyurduḥkhitaśca syāt
3.13
yasyāvartadvitayaṃ suvyaktaṃ bhavati pādatalamadhye
naktaṃdinamatidīno bhūmiṃ sa bhramati matihīnaḥ
3.14
sukhasaṃcaritapādā mayūramārjārasiṃhagatitulyā
dīrghakramā sulīlā, bhāgyavatāṃ syādgatiḥ subhagā
3.15
gatibhirbhavanti tulyā ye ca samā dviradanakulahaṃsānām
vṛṣabhasyāpi narāste satataṃ dharmārthakāmaparāḥ
3.16
gomāyukarabharāsabhakrakalāsasaśaśakabhekamṛgaiḥ
yeṣāṃ gatiḥ samānā te gatasukharājasanmānāḥ
3.17
viṣamā vikaṭā maṃdā laghukramā caṃcalā drutā stabdhā
ābhyantarā'tha bāhyā laghupadā vā gatirna śubhā
3.18
dhanināṃ gamanaṃ sthitamitaṃ samāhitaṃ śabdahīnamastabdham
hrasvaplutānuviddhaṃ vilambitaṃ syāddaridrāṇām
3.19
atha chāyākathanam
chādayati narasyāṅge lakṣaṇamatyantato naraśchāyā
sā pārthivī tathā'tha jvalanabhavā vāyavī vyomnī
3.20
bhavati śubhāśubhaphaladā nijatejastanvatī bahirdehāt
vimalasphaṭikaghanāntarvilasati sā dīpakalikeva
3.21
snigdhadvijanakhalomatvakkeśā pārthivī sthirā rekhā
nayanahṛdayābhirāmā datte dhanadharmasukhabhogān
3.22
āpyā'bhinavāmbhodapracchannajalasannibhā chāyā
sarvārthasiddhijananī janayati saubhāgyamiha puṃsām
3.23
jvalanaprabhā ca bālārkapravālakanakāgnipadmarāganibhā
pauruṣaparākramairvā jayamarthaṃ tanubhṛtāṃ tanute
3.24
tanubhṛtāṃ pauruṣaparākramaiṃjayam arthaṃ tanute ) vahī jvalanaprabhā chāyā
rūkṣā malinā dīnā calā khalā mārutī bhavecchāya
badhabaṃdhabaṃdhanaparā vittavināśaṃ nṛṇāṃ kurute
3.25
svacchā sphaṭikamaṇinibhā proddāmā dehināmiha vyomnī
prāyaḥ śreyonidhisukhadhanasutasaubhāgyadā puṃsām
3.26
arkācyutendrayamaśaśipratīkāśā lakṣaṇaistu phalaiḥ
anyāḥ paṃca punastāḥ pravadaṃtyapare samasaṃpado naitat
3.27
atha svaraḥ
snigdhaḥ svaro'numodī nirhādī khaṃḍitaḥ kalo mandraḥ
tāraḥ svaraśca vipulo puṃsāṃ saṃpatkaraḥ satatam
3.28
duṃdubhivṛṣabhāmbudamṛdaṃgaśikhiśaṃbararathāṃgaiḥ syāt
yasya svaraḥ samānaḥ sa bhūpatirbhavati bhogāḍhyaḥ
3.29
bhinnaḥ kṣīṇaḥ kṣāmo vikuṣṭo gadgadasvaro dīnaḥ
rūkṣo jarjarito'pi ca niḥsvānāṃ nisvanaḥ prāyaḥ
3.30
vṛkakākolūkakruvagoṣṭrakroṣṭrarāsabhavarāhaiḥ
tulyaḥ svaro na śasto viśeṣato hi svare duṣṭaḥ
3.31
atha gaṃdhaḥ
gaṃdho bhuvi narāṇāṃ prajāyate nāsikendriyagrāhyaḥ
śvāsaḥ svedādibhavo jñeyaḥ sa śubhāśubho dvividhaḥ
3.32
karpūrāgurumalayajamṛgamadajātītamāladalagandhāḥ
dvipamadagaṃdhā bhūmau puruṣāḥ syurbhoginaḥ prāyaḥ
3.33
matsyāṇḍapūtiśoṇitanimbavasākākanīḍabakagandhāḥ
durgandhāśca narāste durbhagatāniḥsvatābhājaḥ
3.34
atha varṇaḥ
gauraḥ śyāmaḥ kṛṣṇo varṇaḥ saṃbhavati dehināṃ tredhā
ādyau dbāvapi śastau śubho na kṛṣṇo na saṃkīrṇaḥ
3.35
paṅkajakiṃjalkanibho gauraśyāmaḥ priyaṃgukusumasamaḥ
kṛṣṇastu kajjalābhaḥ snigdhaḥ śuddho'pi no śastaḥ
3.36
atha sattvam
vyasane vābhyudaye vā gataśaṃkāśokamukulitotsāham
unmīlanadhīratvaṃ gaṃbhīramiha kīrtyate sattvam
3.37
ekamapi sattvametaiḥ sarvāṇi saṃti lakṣaṇestulyam
yasminnakamapimanujānāṃ na kadācana durlabhā lakṣmīḥ
3.38
tvaci bhogā māṃse sukhamasthiṣu dhanamīkṣaṇeṣu saubhāgyam
yānaṃ gatau svare syādājñā sattve punaḥ sarvam
3.39
saubhāgyamiva strīṇāṃ puruṣāṇāṃ bhūṣaṇaṃ bhavati sattvam
tena vihīnā bhuvane bhajanti paribhavapadaṃ prāyaḥ
3.40
varṇaḥ śubho gateḥ syādapi svaraḥ puṃsām
atiśubhatamaṃ svarādapi sattvaṃ sattvādhikā dhanyāḥ
3.41
vaktrānugataṃ rūpaṃ rūpānugataṃ nṛṇāṃ bhavati vittam
vittānugataṃ sattvaṃ sattvānugatā guṇāḥ prāyaḥ
3.42
iha sattvameva mukhyaṃ nikhileṣvapi lakṣaṇeṣu manujānām
sadbhāvo bhavati punaścitā śāmyaṃ samupayāti
3.43
nāpi tu yeṣāṃ namanaṃ mano vikāraṃ kathaṃca nābhyeti
āpadyapi saṃpadyapi te sattvavibhūṣitāḥ puruṣāḥ
3.44
śubhalakṣaṇamapyevaṃ bāhyaṃ na vilokyate sphuṭaṃ yasya
api dṛśyate punaḥ śrīstasya tadā'dhruveti satyam
3.45
sthūlaistanubhiḥ paruṣairmṛdubhiḥ svalpairathāyatairaṃgaiḥ
yaḥ sattvavānsa pūjyastatsakalaṃ guṇādhikaṃ sattvam
3.46
śubhalakṣaṇamaṃgaṃ yadi supūjitaḥ syānnarasya sattvavataḥ
tadubhayasaṃparkādiha saubhāgye maṃjarībhedaḥ
3.3-2
iti śrīmahattamaśrīnṛsiṃhātmajadurlabharājaviracite sāmudratilakāparanāmni āvartādhikārastṛtīyaḥ
3.1-2
saṃsthānavarṇagaṃdhāvartāḥ sattvaṃ svaro gatiśchāyā
tannaravannārīṇāmiti lakṣaṇamaṣṭadhā bhavati
3.2-2
iha dehasaṃniveśaḥ saṃsthānaṃ tasya lakṣaṇamidānīm
āpādatalaśirontaṃ jātasya śubhāśubhaṃ phalaṃ vakṣye
3.3-3
prathamaṃ pādasya tale rekhāścakrādayastatoṃguṣṭhaḥ
aṃgulyastadanu nakhāḥ pṛṣṭhaṃ gulphadvayaṃ pārṣṇiḥ
3.4-2
jaṃghādvayaṃ romāṇi jānūrūcūcukagaṃḍayugalamatho
kaṭiratha nitaṃbabimbaḥ sphicau bhagaṃ jaghanamatha bastiḥ
3.5-2
nābhiḥ kukṣidvitayaṃ tataśca pārśvadvayaṃ tathā jaṭharam
madhyaṃ trivalīromāvalisahitaṃ hṛdayamatha vakṣaḥ
3.6-2
urasijajatruyugalaṃ tadanu skandhayoryugmam
aṃsadvayamatha kakṣādvitayaṃ bhujayostathā dvandvam
3.7-2
maṇibaṃdhapāṇiyugalaṃ tasya ca pṛṣṭhaṃ talaṃ tato rekhā
aṃguṣṭhāṃgulayo nakhalakṣaṇamathamānupūrviṃkayā vakṣye
3.8-2
kukāṭikā'tha kaṃṭhaścibukaṃ kapolayugalaṃ ca
vakramadharottaroṣṭhau daṃtā jihvā tataśca tālu
3.9-2
ghaṃṭī hasitaṃ nāsā kṣutamakṣidvitayamatha ca pakṣmāṇi
bhrūkarṇayugalalāṭaṃ sīmaṃtaṃ śīrṣamatha keśāḥ
3.10-2
pādatalamuṣṇamaruṇaṃ samāṃsalaṃ mṛdu samaṃ snigdham
supratiṣṭhitaṃ yāsāṃ strīṇāṃ bhogapratiṣṭhāyai
3.11-2
rūkṣaṃ kharaṃ vivarṇaṃ caraṇatalaṃ bhavati bhoganāśāya
asita daurbhāgyāya śvetaṃ duḥkhāya yoṣāṇām
3.12-2
śūrpākṛtibhiḥ śvetaiḥ kuṭilaiḥ syurdurbhagāścaraṇatalaiḥ
śuṣkairniḥsvā viṣamaiḥ śokajuṣo duḥkhitā amṛdubhiḥ
3.13-2
cakrasvastikaśaṃkhadhvajāṃkuśacchatramīnamakarādyāḥ
jāyante pādatale yasyāḥ sā rājapatnī syāt
3.14-2
cakrādicihnamadhye syādekaṃ dve bahūni vā yāsām
aiśvaryasaukhyamapi vā tāsāṃ tadanumānena
3.15-2
ūrdhvā rekhāṃghritale yāvanmadhyāṃguligatā yasyāḥ
sā labhate patimāḍhyaṃ kriyā punarbhavati tasyāpi
3.16-2
śvaśṛgālamahiṣamūṣakakākolūkāhikokakarabhādyāḥ
caraṇatale jāyante yasyāḥ sā duḥkhamāpnoti
3.17-2
athāṃguṣṭhaḥ
māṃsopacitoṃguṣṭhaḥ samunnato varttulaḥ śubho yaḥ syāt
hrasvaścipiṭo vakraḥ kulakṣayāya dhruvaṃ strīṇām
3.18-2
vaidhavyaṃ vipulena dveṣyatvaṃ svalpavarttule strīṇām
ramaṇādṛtāyamānā punaraṃguṣṭhenātidīrgheṇa
3.19-2
athāṃgulyaḥ
mṛdvyoṃgulayaḥ śoṇāḥ pādāmbujasya ca komaladalāni
saralā ghanāḥ suvṛttāḥsamunnatā bhogalābhāya
3.20-2
vitaraṃti prauḍhabhugnā daurbhāgyatvaṃ hi kiṃkarītvaṃ ca
pṛthavaḥ sthūlā duḥkhaṃ viralā rūkṣāḥ punarnaiḥ svyam
3.21-2
pūrvaṃ vṛttā yasyāstanavoṃgulayaḥ parasparārūḍhāḥ
hatvā bahūnapi patīn sā dāsī jāyate niyatam
3.22-2
yasyāḥ pathi prayāṃtyā reṇukaṇāḥ kṣititalātsamucchalaṃti
sā ca kadāpi na śastā kurute kuṭilā vināśaṃ ca
3.23-2
yāṃtyā niyataṃ yasyā na spṛśati kaniṣṭhikāṃgulī bhūmim
sā hatvā patimādyaṃ raho ramate dvitīyena
3.24-2
yasyā na spṛśati bhūtalamanāmikā sā patidvayaṃ hanti
atihīnāyāṃ tasyāṃ nityaṃ kalahapriyā sā ca
3.25-2
hīnā madhyā yasyāḥ sā yoṣitpauruṣaṃ karoti satatam
aspṛṣṭāyāṃ bhuvi tasyāṃ mārayati punaḥ patitritayam
3.26-2
aṃguṣṭhādadhikā syādyasyāḥ pādapradeśinī niyatam
sā bhavati duścaritrā kanyaiva ca ko'tra sandehaḥ
3.27-2
atha nakhalakṣaṇam
ātāmrarucayaḥ snigdhāḥ samunnatāḥ śubhā nakharāḥ
vṛttā masṛṇāḥ strīṇāṃ na punaḥ śastā viparyastāḥ
3.28-2
atha pṛṣṭhalakṣaṇam
kamaṭhonnatena mṛdunā cecchirārahitena pīnena
rājītvaṃ pṛṣṭhena na strīṇāṃ syātpādapīṭhena
3.29-2
romānvitena dāsī nirmāṃsenādhamā bhavati nārī
madhyanatena daridrā daurbhāgyavatī śirālena
3.30-2
atha gulphalakṣaṇam
gūḍhau sukhāya gulphau vartulau śirārahitāvaśithilau
viṣamau vikaṭau khyātau gulphau daurbhāgyāya niyatam
3.31-2
atha pārṣṇilakṣaṇam
saukhyavatī samapārṣṇiḥ pṛthupārṣṇirdurbhagā nārī
unnatapārṣṇiḥ kulaṭā duḥkhavatī dīrghapārṣṇiḥ syāt
3.35-2
ekaikameva bhūpatipatnīnāṃ romakūpeṣu roma syāt
sāmānyānāmathavā dvitryādīni tathaiva vidhavānām
3.36-2
atha jānukathanam
yasyā jānuyugaṃ syādanulbaṇaṃ piśitamaśmativṛttam
sā lakṣmīriva niyataṃ saubhāgyasamanvitā vanitā
3.37-2
māṃsaiḥ svairiṇayo vividhābhaiḥ sadādhvagā nāryaḥ
viśliṣṭairdhanahīnā jāyante jānubhiḥ prāyaḥ
3.38-2
madanagṛhastaṃbhau yau kadalīkāṇḍopamāvūrū
yasyāḥ karikaravṛttāvaromaśau bhūpapatnī syāt
3.39-2
māṃsopacitau viśiraiḥ kalabhakaropamairomabhirmṛdubhiḥ
āsādayanti satataṃ madanakrīḍāsukhaṃ nāryaḥ
3.40-2
calamāṃsairdaurbhāgyaṃ vaidhavyaṃ lomaśaiḥ kharairnaiḥsvyam
madhyakṣudrairduḥkhaṃ tanubhiravadhamūrubhiryāti
3.41-2
atha kaṭilakṣaṇakathanam
dakṣā caturanvitaviṃśatyaṃgulavinatā kaṭiḥ samā kaṭhinā
unnatanitambabimbā caturasrā śobhanā strīṇām
3.42-2
vinatā dīrghā cipiṭā nirmāṃsā saṃkaṭā kaṭirvikaṭā
hrasvā romayutā yā sā vanitā daurbhāgyaduḥkhakarī
3.43-2
atha nitambabimbalakṣaṇam
suhaśāṃ nitambabimbaḥ samunnato māṃsalaḥ pṛthuḥ pīnaḥ
smarabhūpasya suvarṇakrīḍāculuka iva ratinimittam
3.44-2
vikaṭaścipiṭo natimānnirmāṃso romaśaḥ kharaḥ śuṣkaḥ
kurute nitambaphalako daridratāṃ duḥkhadaurbhāgyam
3.45-2
balibhirmuktau pīnau kapitthaphalavartulau sphicau nāryāḥ
mṛdulau ghanapāṃsuyutau ratisaukhyaṃ vitarataḥ satatam
3.46-2
paruṣaṃ rūkṣaṃ cipiṭaṃ sphigyugmaṃ māṃsarahitaṃ na śubham
tadapi ca bimbamānaṃ dhatte vaidhavyamacireṇa
3.47
prāksavyena niṣīdati padena sā sukhaṃ sadā labhate
yā punarapasavyena sphuṭaṃ sā kaṣṭameṇākṣī
3.48
atha bhagalakṣaṇam
aśvatthadalākāraḥ kuṃbhiskaṃdhopamo bhagaḥ pṛthulaḥ
pūrṇendubiṃbatulyaḥ kacchapapṛṣṭhaḥ śubhaḥ suhṛśām
3.49
snigdho mṛdukuśaromā māṃsopacito bhago bhavedyasyāḥ
sā putravatī niyataṃ labhate ratisaukhyasaubhāgyam
3.50
niyataṃ bhago'ṅganāyāḥ prasūyate dakṣiṇonnataḥ putrān
vāmonnatastu kanyā jagati samudrasya vacanamidam
3.51
yasyāḥ syāccaturasrā kacchapapṛṣṭhā sthirā śroṇī
sā vai prabalānpuruṣānrohiṇī bhūriva ramaṇī sūte
3.52
bahulordhvakṛṣṇaromā suśliṣṭaḥ saṃhito bhagaḥ śastaḥ
gūḍhamaṇiścitāmaṇiriva bhuvi vitataṃ dhanaṃ tanute
3.53
vistīrṇo'mbujavarṇo mṛdutanuromālpanāsikastuṅgaḥ
dviradaskandhasamaḥ syātstrīṇāṃ ṣaḍamī bhagā subhagāḥ
3.54
ruciro'tyuṣṇaḥ sughano gojihvākarkaśā'thavā mṛdulaḥ
atyantasusaṃvṛttaḥ sugaṃdhiśca sapta bhagā varddhayaṃti ratim
3.55
vispaṣṭaḥ sthūlamaṇiḥ saṃkīrṇaḥ kharparākṛtiḥ strīṇām
kharakuṭilaḥ khararomā māṃsavihīno bhago na śubhaḥ
3.56
cullīkoṭaratulyastilapuṣpanibhaḥ kuraṃgakhurarūpaḥ
viśvapreṣyāṃ niḥsvāṃ prakurvate trayo bhagaḥ striyaṃ nūnam
3.57
visṛtamukho nārīṇāmulūkhalābho bhagaḥ sudurgandhaḥ
kuñjararomā satataṃ kurute duḥśailyadaurbhāgyam
3.58
śroṇībimbenālaṃ satkīcakanavadalasamaśriyā nārī
sukhitā prāyaḥ prathame paścātsā duḥkhitā bhavati
3.59
śaṃkhāvarttasamānā śroṇī prāyaḥ prajāyate yasyāḥ
dhārayati sā na garbhaṃ niṣevyamāṇā ca duḥkhakarā
3.60
vetasaparṇasamānaḥ saṃkīrṇaḥ śroṇibimba iva yasyāḥ
asatī sā na kadācana kalyāṇaparaṃparā niyatam
3.61
tanuretāḥ khararomā saṃkṣipto dīrghanāsiko vikaṭaḥ
vivṛtāsyo nārīṇāṃ jagati bhagā durbhagāḥ ṣaḍamī
3.62
valisahitodravasahito pralambamānotha śītalaḥ śithilaḥ
nīcamukhopyatha pṛthulaḥ saptāmī ratiṣu duḥkhakṛtāḥ
3.63
jaghane bhagasya bhālaṃ vistīrṇaṃ māṃsalaṃ samuttuṃgam
tanukṛṣṇamṛdularoma pradakṣiṇāvartamiha śastam
3.64
viṣamaṃ vāmāvartaṃ nirmāṃsaṃ saṃkaṭaṃ kharaṃ vinatam
bhavati tadeva strīṇāṃ vaidhavyavidhāyakaṃ prāyaḥ
3.65
vipulā bastiḥ śastā yuvatīnāmīṣadunnatā mṛdvī
abhyunnatā śarābhā lekhā kintu romaśā na śubhā
3.66
nābhiḥ śubhā gabhīrā suhaśāṃ vṛttā pradakṣiṇāvartā
smaranṛpamudrevopari ratimaṇikośasya ramaṇasya
3.67
yasyā vistīrṇā syānnavapaṃkajakarṇikākṛtirnābhiḥ
sā sphuṭasaubhāgyadhanaṃ labhate sukhasaṃpadāṃ sapadi
3.68
nārbhirgabhīravivarā taruṇajanamanoharā bhavati yasyāḥ
sā jāyate mṛgākṣī niyataṃ puruṣapriyā prāyaḥ
3.69
vāmāvartā yasyā vyaktā graṃthiḥ samuttānā
sā durbhagā puraṃdhrī vigarhitā syātparapreṣyā
3.70
iti nābhikaṭiścaturthadaśī pūrṇā
atha kukṣiḥ
ghanatanayā jāyante sukumāraiḥ kukṣibhiḥ pṛthubhiḥ
maṃḍūkakukṣirabalā dhanyā nṛpatiṃ sutaṃ sūte
3.71
vandhyā bhavanti vanitāḥ kukṣibhiratyunnatairvalibhiḥ
romāvartayutaistāḥ pravrajitāḥ pāṃśulāstadā dāsyaḥ
3.72
atha pārśvalakṣaṇam
majjāsthibhiḥ samāṃsaiḥ mṛdubhiḥ samaiḥ mṛjāvadbhiḥ
yāsyādebhiḥ sahitā prītisubhagā jagati jāyate niyatam
3.73
yasyāḥ saśire pārśve samunnate romasaṃyute paruṣe
sā nirapatyā ramaṇī bhavati prāyeṇa duḥśīlā
3.74
athodaralakṣaṇam
udareṇa mārdavavatā tanutvacā pīnanābhisahitena
romarahitena nārīnarādhipativallabhā bhavati
3.75
tucchaṃ durjanamānasamiva jaṭharaṃ bhavati bhūpapatnīnām
janaharṣotkarṣakaraṃ sajjanaceṣṭitamiva manojñam
3.76
kumbhākāraṃ jaṭharaṃ nirmāṃsaṃ vā śirāyutaṃ yasyāḥ
atiduḥkhitā kṣudhārtā sā nārī jāyate prāyaḥ
3.77
kṛṣmāṃḍaphalākārairudaraiḥ paṇavopamairmṛdaṃgābhaiḥ
yavatulyairduḥśīlāḥ kreśāyāsaṃ striyo yānti
3.78
bhavati pralambamudaraṃ yasyāḥ sā śvaśruramāhanti
yasyāḥ punarviśālaṃ cirāpatyā durbhagā sāpi
3.79
atha valiromarājikathanam
asamapayodharabhārākrānteva subaṃdhuraṃ madhyam
muṣṭigrāhyaṃ yasyāḥ sā saubhāgyaśriyaṃ śrayate
3.80
subhagānāṃ vai valayaṃ valitrayeṇānvitaṃ samagreṇa
nābhīlāvaṇyābdherutkalikāṃ bhūmikāṃ vahate
3.81
romalatā tanukṛjvī hṛdayāṃtādutthitā śubhā śyāmā
viśatīva nābhikuvare mukhendubhītā yathā timirekhā
3.82
kuṭilā sthūlā kapilā vicchinnā romavallarī yasyāḥ
vidhavātvaṃ daurbhāgyaṃ labhate prāyeṇa sā ramaṇī
3.83
atha hṛdayam
nilomaṃ vraṇarahitaṃ hṛdayaṃ yasyāḥ sama manohāri
aiśvaryamavaidhavyaṃ patipriyatvaṃ bhavati tasyāḥ
3.84
udvinnaromakīrṇaṃ vistīrṇaṃ hṛdayamiha bhavedyasyāḥ
sā prathamaṃ bhartāraṃ hatvā veśyātvamupayāti
3.85
piśitavivarjitamunnatavinataṃ hṛdayaṃ vraṇānvitaṃ viṣamam
kamakarātvaṃ tanute vanitānāṃ tatkṣaṇādeva
3.86
athoraḥsthalam
pīvaramunnatamāyatamuraḥsthalaṃ na mṛdulaṃ na kaṭhinaṃ viśiram
aṣṭādaśāṃgulamitaṃ romavihīnaṃ śubhaṃ strīṇām
3.87
viṣameṇa bhavati hiṃsrā nirmāṃsenorasā bhavati vidhavā
atipṛthunā priyakalahā duḥśīlā romaśenāpi
3.88
atha stanau
śastau vṛttau suhṛdau pīnau kaṭhinau ghanau stanau suhṛśām
snānāya smaranṛpateḥ kāñcanakalaśāviva praguṇau
3.89
sukhasaubhāgyanidhānaṃ samunnataṃ samaṃ kāntam
dhatte suvarṇavanitā kumbhaṃ ruciraṃ smarebhasya
3.90
putraḥ prathame garbhe payodhare dakṣiṇonnate strīṇām
vāmonnatena putrī nirapatyaṃ caiva viṣameṇa
3.91
śuṣke vihīnamadhye sthūlāgye stanayuge'nanā naiḥ svyam
labhate virale tasminvaidhavyaṃ putranāśaṃ ca
3.92
kurute vakṣojadvayamaraghaṭaghaṭīnibhaṃ puraṃdhrīṇām
satataṃ pūrvasukhaṃ tatpaścādatyarthaduḥkhakaram
3.93
atinibiḍaṃ kucayugalaṃ yattriyāḥ pathi ca yāntyā hi
saukhyaṃ sārasavadanā saubhāgyaṃ hanti śastakaram
3.94
suhaśāṃ cūcukayugmaṃ śyāmaṃ suvṛttamatipīnam
smaranṛpatermudreyaṃ ratisukhanidhikośabhavanasya
3.95
dīrghaṃ cūcukayugmaṃ yasyāḥ sā priyaratirbhavati
dhūrtā cāntarmanasā punastenaiva dveṣṭi sā manujam
3.96
bahiravanatena cūcukayugalenātīva sūkṣmaviṣameṇa
saṃprāpya ca mahadduḥkhaṃ duḥśīlā jāyate yoṣit
3.97
jatrubhyāṃ pīnābhyāṃ dhanadhānyasutānvitā bhavedvanitā
unnatisaṃhatimadhyāṃ punareṣā bhūribhogāḍhayā
3.98
ślathakīkasaṃdhimatā nimnena draviṇaleśaparihīnā
jatruyugalena yoṣidviṣameṇa punarbhavati viṣamā
3.99
yasyā vaṃdhyā vanitā skaṃdhayugaṃ kiṃcidunnataṃ mūle
nātikṛśapīnadīrghaṃ sukhasaubhāgyapradaṃ suhṛśām
3.100
ūrdhvaskaṃdhā kulaṭā sthūlaskaṃdhāpi bhāravāhanaparā
cakraskaṃdhā vaṃdhyā duḥkhavatī romaśaskaṃdhā
3.101
athāṃsakathanam
nirgūḍhasaṃdhibaṃdhau susaṃhatau piśitasaṃyutau śastau
aṃsau syātāṃ yasyāḥ sā nārī bhūrisaubhāgyā
3.102
suhaśāṃ nīcau skaṃdhau daurbhāgyasamanvitau ca bhavato vai
atyuccairvaidhavyaṃ nirmāṃsairduḥkhadāridryam
3.103
atha kakṣākathanam
kakṣāyugaṃ sugaṃdhi snigdhaṃ ca samunnataṃ piśitapūrṇam
tanumṛdularomasahitaṃ praśasyate prāyaśaḥ suhaśām
3.104
atinimne nirmāṃse sravedamalānvite śirākīrṇe
solūkhalabahurome kakṣe daurbhāgyamāvahataḥ
3.105
śastau bāhū suhaśāṃ śirīṣatarupuṣpakomalau dīrghau
mānuṣakuraṃgahetoḥ pāśāviva puṣpacāpasya
3.106
niloṃma bāhuyugalaṃ gūḍhāsthigraṃthi karikarākāram
viśliṣṭaśirāsaṃdhi strīṇāṃ saubhāgyamadhiśete
3.107
vaidhavyaṃ vanitānāṃ bāhubhyāṃ sthūlaromaśābhyāṃ syāv
daurbhāgyaṃ hasvābhyāṃ śirāyutābhyāṃ parikkeśaḥ
3.108
ambhojagarbhasubhagaṃ mṛdu navasahakārakisalayākāram
tanu vimakṛṣṭasarvāṅgulikaṃ pāṇidvayaṃ śastam
3.109
romaśirāparihīnaṃ ghanamāṃsaṃ pāṇitalayugaṃ snigdham
bahuśubhamanunnatamanimnaṃ rūkṣaṃ kharaṃ vivarṇaṃ kleśadaṃ bhavati
3.110
yasyāḥ pāṇitalaṃ syādbahurekhaṃ sā nihaṃti bhartāram
daurbhāgyaṃ bhāgyahīnāṃ rekhārahitaṃ punastanute
3.111
rekhārahitaṃ pāṇitalaṃ daurbhāgyaṃ bhāgyahīnāṃ tanute )
naralakṣaṇādhikāre nārīṇāmapyaśeṣamevoktam
karerekhālakṣma punaḥ kiṃcitprastāvato vakṣye
3.112
raktā vyaktā snigdhā gaṃbhīrā vartulāḥ samāḥ pūrṇāḥ
rekhāstisraḥ strīṇāṃ pāṇitale saukhyalābhāya
3.113
matsyena bhavati subhagā hastasthasvastikena vittāḍhacā
śrīvatsena punaḥ strī nṛpapatnī nṛpatimātā vā
3.114
pāṇitale yasyāḥ syānnaṃdyāvartaḥ pradakṣiṇo vyaktaḥ
bhuvi cakravartinaḥ tatstrīratnaṃ bhavati bhogārham
3.115
yā karatale kaniṣṭhāṃ nirgatyāṃguṣṭhamūlato yāti
sā rekhā bhartṛghnī tadyuktāṃ nodvahetkanyām
3.116
rekhābhirmānatulyābhirjāyate sā vaṇigjāyā
bhavati kṛṣīvalapatnī yugasīrolūkhalākṛtibhiḥ
3.117
gajavājivṛṣabhapadmāḥ prāsādadhanurbhāgairdurvarjyāḥ
yasyāḥ pāṇitale syuḥ sā tīrthakarasya bhuvi jananī
3.118
śaṃkhasvastikasāgaranaṃdyāvartātapatratimikūrmaiḥ
vāmakaratalaniviṣṭaiḥ prajāyate cakriṇo mātā
3.119
dhvajatoraṇabhadrāsanacāmarabhṛṃgāraśīrṣarekhādyāḥ
yasyā bhavanti pāṇau sā jananī vāsudevasya
3.120
śrīvatsavardhamānāṃkuśagadāditriśūlatulyābhiḥ
rekhābhirjayaśabdo vanitānāṃ jāyate sapadi
3.121
maṃḍūkakaṃkajaṃbukavṛṣakākolūkavṛścikāḥ suhṛśām
rāsabhaisaribhakarabhāḥ karasthitā duḥkhamādadate
3.122
athāṃguṣṭhaḥ
strīṇāṃ saraloṃ'guṣṭhaḥ snigdho vṛttaḥ śubhastathāṃgulayaḥ
mṛdulatvacaḥ sudīrghāḥ kramaśo vartulāḥ suparvāṇaḥ
3.123
cipiṭāḥ sphuṭāśca rūkṣāḥ pṛṣṭhe romānvitāḥ kharā vakrāḥ
atihrasvakṛśā viralā vidadhati dāridryamaṃgulayaḥ
3.124
atha nakhāḥ
snigghā baṃdhūkarucaḥ saśikhāstuṃgāḥ śubhā nakharāḥ
suhṛśāṃ bibhartyaṃkuśalīlāmanaṃgagandhadvipendrasya
3.125
hṛkṣairvakraiḥ pīnaiḥ sitairvivarṇaiḥ śikhāvirahitaiḥ
śuktyākārairvanitā bhavaṃti saubhāgyadhanahīnāḥ
3.126
pāṇicaraṇayoryasyā jāyante bindavo nakheṣu sitāḥ
sā jagati susitanakhā duḥkhāya svairiṇī ramaṇī
3.127
saralā śubhasaṃsthānā nilomā madhyamāgravaṃśāsthiḥ
pṛṣṭhiḥ piśitopacitā sukhasaubhāgyapradā strīṇām
3.128
bhugnavalitena dāsī bhartṛghnī bhāminī viśālena
saśireṇa saduḥkhā syādvidhavā pṛṣṭhena romabhṛtā
3.129
atha kṛkāṭikālakṣaṇam
ṛjvī kṛkāṭikā syātsamāṃsapīnā samunnatā yasyāḥ
dīrghāyurvidhavātvaṃ labhate sā saukhyasaubhāgyam
3.130
bahupiśitā niṣpiśitā śirācitā romaśā viśālā ca
kuṭilā vikaṭā kurute daurbhāgyaṃ prāyaśaḥ suhṛśām
3.131
māṃsopacitaḥ kaṃṭho vṛttaścaturaṃgulaḥ śubho viśadaḥ
uccavilāsaṃ kathayati vadanāṃbhojasya vanitānām
3.132
yasyāḥ susaṃhitā skuṭarekhātritayāṃkitā bhavedgrīvā
sālaṃkāraṃ kanakaṃ muktāratnānyaṃganā dadhate
3.133
vyaktāsthirnirmāṃsā cipiṭā sphuṭā kurūpasaṃsthānā
sopadiśati grīvā yoṣāṇāṃ duḥkhadaurbhāgyam
3.134
grīvā sthūlā vidhavāṃ cakrāvartā striyaṃ vandhyām
saśirā hasvā niḥsvāṃ kurute dīrghā punaḥ kuṭilām
3.135
dvyaṃgulamānaṃ cibukaṃ vṛttaṃ pīnaṃ sukomalaṃ śastam
sthūlaṃ dvidhā vibhaktaṃ romaśamatyāyataṃ śubhaṃ na syāt
3.136
atha hanukathanam
niloṃma śubhaṃ sughanaṃ hanuyugalaṃ cibukapārśvasaṃlagnam
ativakrakṛśaṃ sthūlaṃ punaraśubhaṃ romaśaṃ dṛśyam
3.137
atha kapolalakṣaṇam
śaste kapolaphalake pīne vṛtte samunnate vimale
pulina iva trisrotasaḥ kusumāyudhayādasāṃ strīṇām
3.138
yasyāḥ kapolayugalaṃ vicchāyaṃ romasaṃyutaṃ paruṣam
rūkṣaṃ svabhāvanimnamasitaṃ sā duḥkhinī ca syāt
3.139
atha vadanam
vartulamamalaṃ snigdhaṃ supūrṇaśītāṃśumaṃḍalaviḍaṃbi
saumyaṃ samaṃ samāṃsaṃ suparimalaṃ praśasyateḥ vadanam
3.140
janakavadanānurūpaṃ yasyā mukhapaṃkajaṃ sadāhlādi
sā kalyāṇī prāyeṇeti samudraḥ purā vadati
3.141
turagoṣṭrakharabiḍālavyāghracchāgānanākāram
pṛthulaṃ nimnaṃ sphuṭitaṃ durgandhaṃ śasyate na mukham
3.142
athauṣṭhabimbam
rekhākhaṃḍitamadhyo masṛṇaḥ paripakvabimbaphalatulyaḥ
adharoṣṭhaḥ snigdhagho'sau manoharo hariṇaśāvahaśām
3.143
śastaḥ sudhānidhānaṃ satatamadharoṣṭhapallavo vyaktaḥ
hṛdayotthasadanurāgacchaṭābhiriva raṃjitaḥ strīṇām
3.144
viṣamo'laghuḥ pralambaḥ prasphuṭitaḥ khaṃḍitaḥ kṛśo rūkṣaḥ
dantacchado'ṅganānāṃ datte daurbhāgyaduḥkhatve
3.145
śyāmena bhartṛhīnā sthūlena kalipriyā bhavati nārī
adharoṣṭhena prāyo daurgatyayutā vivarṇena
3.146
suddaśāmihottaroṣṭhaḥ paryāyanataḥ sakomalo masṛṇaḥ
snigdho romavirahitaḥ kiṃcinmadhyonnataḥ śastaḥ
3.147
bhavati pṛthuruttaroṣṭhaḥ samunnato lomaśo laghuryasyāḥ
sthūlaḥ sā ramaṇī syādvidhavā kalahapriyā prāyaḥ
3.148
atha daśanalakṣaṇam
snigdhaiḥ samaiḥ śikharibhiḥ samunnatairviṃśadakuṃdasamaśubhraiḥ
daśanairghanaistaruṇyaḥ saubhāgyaiśvaryabhoginyaḥ
3.149
śucirucayo dvātriṃśaddaśanā gokṣīrasannibhāḥ sarve
adha upari samā yasyāḥ sā kṣitipativallabhā bālā
3.150
atihrasvadīrghasūkṣmāḥ sthūlā dvipaṃktayo daśanāḥ
viṣamāḥ śuktyākārāḥ śyāmāstanvanti daurgatyam
3.151
niyataṃ radairadhastādadhikairnijamātṛbhakṣiṇī ramaṇī
adha upari punarviralaiḥ kuṭilā vikaṭaiśca patirahitā
3.152
sitapīṭhikāsthiradā sakeśā daṃturā punaḥ kuṭilā
calitaradā patirahitā nirapatyā ghanamatiryuvatiḥ
3.153
atha jihvālakṣaṇam
jihvā snigdhā mṛdvī śoṇā masṛṇā tanurbhavati yasyāḥ
miṣṭānnabhojanā syātsaubhāgyayutā sā sadā ramaṇī
3.154
syādaṃte saṃkīrṇā kuśāsyevāyavistīrṇā vā
śvetāpi na praśastā kṛṣṇā prāyeṇa ramaṇīnām
3.155
kharayā toye maraṇaṃ prāmoti vivāhameti pāṭalayā
varṇacchedaṃ kalahaṃ śyāmalayā jihvayā yuvatī
3.156
dāridryaṃ māṃsalayā viśālayā rasanayā punaḥ śokaḥ
atilambayāpi satatamabhakṣyabhakṣaṇaratiḥ strīṇām
First 200 of 394 passages. Read on
Linked texts (4)
- Sāmudrikaśāstra (Gargamuni) — Gargamuni, Sanskrit
- Vīramitrodaya — Rāmamiśra, Sanskrit
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit
- Sūktimuktāvalī — Jalhaṇa (Devagiri), Sanskrit