Suryasiddhanta 3.40
Gūḍhārthaprakāśaka 3.40
- Language
- Sanskrit
3.40
abhimate divase pūrvavibhāge paścimavibhāge vā'ṅgatathāntare pūrvāparasūtrādbhujatrayāntare sthāne kṛte | ayamarthaḥ | pūrvāparasūtrasya madhyasthānādbhujāṅgu lāntareṇa cihnamekaṃ dvitīyaṃ pūrvavibhāge pūrvāparasūtrāt kālāntarīyabhujāṅgu lāntareṇa cihnaṃ tṛtīyaṃ paścimavibhāge pūrvāparasūtrāditarakālāntarīyabhujāṅgu lāntareṇa cihnam | evamekasmin divase kālatraye svabhujāntareṇa pūrvāparasūtrāccihnatraye kṛte satīti | matsyadvayāntarayutairavyavahitacihnābhyāṃ pratyekaṃ matsyamutpādyeti matsyadvayasya pratyekamukhapucchagatarūpamadhyasūtrayoḥ svamārgānusāreṇa prasāritayoryogo yasmin sthāne tasmādityarthaḥ | trispṛksūtreṇa | cihnatrayalagnatulyasūtramitena vyāsārdhena bhrāmamacchāyāmārgamaṇḍalaṃ bhavati | prathamāntimakālāntargatakālikacchāyāgraṃ tadvṛttaparidhau bhavatītyarthaḥ | atropapattiḥ | prācyaparasūtrādbhujāntare chāyāgramiti chāyāgratrayaṃ jñātvā tatspṛṣṭaparidhivṛttasya madhyajñānārthamavyavahitacihnadvayamatsyābhyāmavyavahitacihnamadhyasya dakṣiṇottarasūtre bhavataḥ | tatra vṛttaparidhipradeśebhyaḥ kendrasya tulyāntaratvenāvyavahitacihnamadhyasthānasyāvaśyaṃ paridhisaktatvāt tatsūtramapi kendre lagnaṃ bhavati | evaṃ pratyekāvyavahitacihnamadhyasūtrayoryogastadvṛttakendraṃ siddham | madhyarekhājñānārthaṃ matsyadvayaṃ tatkendrādvṛttaṃ bhāgatrayaspṛgbhavatīti kiṃ citram | yadyapi chāyāgrasya sūryyacalanānurodhena calanāt tasya tu vṛttākārāsambhavāt pratikṣaṇaṃ dyurātravṛttabhedāt | anyathā krāntibhedānupapatterityekavṛttaparidhau chāyāgrabhramaṇaṃ na sabhavati | ata eva bhāskarācāryairbhratitayāṅgābhramaṇaṃ na sadityuktam | tathāpi sādhitabhāyāṇāmavaśyamekavṛttasthatvasambhavāt tadantarvartināṃ chāyāgrāṇāṃ tatparidhisthatvaṃ svalpāntaratvādaṅgīkṛtya bhagavatā kṛpālunā chāyāgradarśanaṃ vināpi chāyāgrasthānajñānamanyakālikacchāyāgrasthānayordarśanenābhīṣṭasamaye meghādinācchādite ravau rāśyādisūryajñānopajīvyagrābhujādijñānārthamuktam | bahukālāntaritabhāgragrahaṇe sthūlam | alpāntarite kiñcit sūkṣmamiti dhyeyam |
atha kālajñānamuktvā tadupajīvakaphalādeśādyupayuktalagnajñānaṃ vivakṣustadupayuktasvodayajñānārthaṃ meṣāditayāṇāṃ laṅkodayāsasādhanapūrvakatannibandhanaṃ ślokābhyāmāha |
Linked texts (1)
- Sūryasiddhānta — Maya, Sanskrit