Suryasiddhanta 3.45

3.45

iṣṭakāle cālanena sañjātāt sūryādgatabhogyāsavaḥ | gatāsavo bhogyāsavaśca sādhyāḥ | kathaṃ sādhyā ityata āha | svodayāsuhatā iti | bhuktabhogyāḥ sūryākrāntarāśerye bhuktabhāgāḥ sūryasya bhāgādyavayavātmakā ete triṃśataḥ śuddhā bhogyabhāgāḥ | sūryākrāntarāśeḥ svadeśodayāsubhirguṇitāstriṃśatā bhaktā gatāsavo bhogyāsavaḥ krameṇa bhavanti| atopapattiḥ | yasmin kāle lagnaṃ sādhyaṃ tasmin kāle sūryaḥ sādhyo'nyathā tātkālikalagnasiddhirna syāt | athaitadarthaṃ sūryākrāntarāśerbhuktāsavo bhogyāsavaśca sādhyāḥ | sūryodayāt tatkālaparyantaṃ pūrvāgrimakālayostadrāśerlagnatvāt | anantaraṃ ca rāśyudayāsugaṇanayā lagnajñānasya suśakyatvācca| atastriṃśadbhāgairudayāsavastadā bhuktabhogyabhāgaiḥ ka iti bhuktabhogyakālāsavaḥ | atrodayakālāsūnāṃ sampātāvadhi rāśigrahaṇenotpannatvāt sūryo'yanāṃśasaṃskṛto grāhyaḥ | anyathā sūryākrāntarāśeruktodayasambandhābhāvādasaṅgatatāpatteḥ | ata eva
iti bhāskarācāryeoktaṃ saṅgacchate | nanūktarītyaudayikārkādeva bhuktabhogyāsavaḥ sādhyāḥ sūryodayāt tatkālāvadhi tadrāśerlagnatvāt | nahīṣṭakāle tadrāśilagnaṃ yena tadgatabhogyāsavaḥ sādhavaḥ | nāpi tātkālikārkāt sūryodayāvadhikāste tātkālikārkasya sūryodayakālikatvābhāvāt | tat kathaṃ bhagavatā sarvajñena bhāskarādiṣṭakālikādityuktamiti cet | ucyate | udayānāṃ nākṣatratvānnākṣatraghaṭyo grāhyāśāstrasiddhāḥ | sarvvatra sādhitaghaṭīnāṃ sāvanatvat | tāsāṃ nākṣatrīkaraṇamāvaśyakamanyathā tallagnānupapatteḥ | tadarthaṃ grahodayaprāṇahatā ityādyuktyā iṣṭasāvanaghaṭīṣu gatikalotpannāsavo'dhikā nākṣatratvārthaṃ tadeṣṭasāvanaghaṭīṣu kiyadadhikamityanupātenāgataphalayuktāḥ sāvanāḥ kāryāḥ | tatrāgataphalasya cetrāvayavodayāsubhiraṣṭādaśaśatakalāstadā gatāsubhiḥ kā ityanupātasiddhāṣṭādaśaśatodayāsvorguṇaharayostulyatvena nāśādavaśiṣṭasāvanasvarūpaḥ sūryye yojitaḥ | sāvanāstvavikṛtā eva sthitāḥ | tathā ceṣṭakāliko'rko yatkāle lagnaṃ tatkālāt pūrvvagṛhītasāvanaghaṭyo nākṣatā eva bhavantīti bhagavatā samyaguktam | bhāskarādiṣṭakālikārkāditi | anenaivābhiprāyeṇa bhāskarācāryyairapyuktam | lagnārthamiṣṭaghaṭikā yadi sāvanāstāstātkālikārkakaraṇena bhaveyurārkṣyaḥ | ārkṣyodayā hi sadṛśībhya ihāpaneyāstātkālikatvamatha na kriyate yadārkṣyaḥ || iti |
athābhīṣṭaghaṭikābhya ṛṇadhanalagnasādhanaṃ ślokābhyāmāha |