Pramāṇa · Search · About · API

Karanakaustubha 9_27

Karaṇakaustubha 9_27

Language
Sanskrit

9_27

bheryate . evaṃ satvanena mahārāṣṭrīyeṇa jyotirvidraṇeyaṃ āṅparigaṇana muddeśamanusaṃdhāya
paryīkṛteti jñātuṃ na pāryate'smābhi: . grahalāghavakārairyācāpasadhanaṃ vinaiva gaṇitapra :
kriyāṃ racayitvā tathaiva rītyā prahasārdhanasya śikṣaṇenevedānataṃnā jyotirvidaḥ śasro-
papattau durlakṣavanta: kṛtāṃ iti ya ākṣepo gaṇeśadaivajñopari cchatropātaiḥ kerunānārūpaihaga.
ṇitapaṇḍitaiḥ kuto'sti so'yaṃ naitanthaviṣaye khodayamāsādayituṃ samutsahate . yato'tra
anye gaṇitaviracanāyāṃ jyācāpasāhāyyaṃ parigṛhītamasti . kiṃca jyāpiṇḍamaṃśadaśakā
makaṃ parikalpya tadupayogo bahuśaḥ sthaleṣu kṛta iti . prahalāghavakāreṇaikādaśasaṃvatsarā
smakaṃ vacanaṃ parikalpya rasendukhabhya ( , 4.0 16)pekṣayā nāghikrayā'hargaṇavṛddhayā
bhavitavyamiti vyavasthā kṛtā . karaṇakaustubhakāreṇa vekavarṣātmakasyaiva cakrasya pari
kalpanādbhatarasāmya336 )pekṣaya nādhiko'hargaṇo vadhenāthacāhargaṇamadya gaṇita-
prasādhane prayāso'pyalpaḥ syāttathā'ṣa varṣagatiniyādane garoyānaprayatnaḥ kartavyaḥ
syāditi bhāti. asminnye barṣamānaṃ sāṃpratikasūryasiddhāntamanusareṇa pañcaṣaṣṭhi (361)
dināni, pañcadaśa (16) ghaṭyaḥ enaṃtriṃśat (3) paṃlāṃni, ekatriṃśat (31)
vipalāni, caturviṃśatiḥ (24) pravipaḻanītyetadātmakamurarīkṛtam . śūnyāyanāṃśava
cchāmayaṃ varṣa śūnyabhūtaveda ( 410 ) parimita parigṛhya teṣāmayanāṃśānāṃ varṣagatiḥ khara-
sātmaka(90vikalāparimitā parigṛhītā . nakṣatrabhogāśca prahalāghavoktanakṣatrabhagavattatta-
parimitā eva bhavanti . tathā'pi viṃśasyaṃ( 20 )śātmako bharaṇabhogo gajakhendre
( 108) śaparimita āśleṣābhogaścaikenāṃśena prahalāghavoktabhogaparimāṇānnidyate .
tatharṣinetrabhvaṃ ( 127 ) śaparimito maghābhogo'pi prahalāghavoktabhogaparimāṇādaṃśadvayena
mitro bhavatīti kṣeyam . andhasamāptisamaye śeṣe pranthakartṛtvena svīyanānte niśī
kurvankṛṣṇadaivajñaḥ prathamataḥ svānvavāyapravartakasya brahmaṇo mānasaputrasyāta eva paramapūjyasya
kaśyapamaharṣermahattāmupavaryaṃ svavaṃśaśānukīrtanamitthamakarot---
tadanvaye pāvana eva tatra vaṃśāvataṃso'bhavadunnatāṃsaḥ .
śrīmanmahājyotiṣavidvadabhyo nāmnā mahādeva iti prasiddhaḥ ..
tajjāyā kimu jāhnavī vijayate baghaināmnī sadā
tasyāṃ tajjanitaḥ supuṇyanicayaḥ śrīraṅganāthānujaḥ .
kṛṣṇaḥ kokaṇasattaṭākanagare deśasthavaryo vasan .
tenāyaṃ karaṇeṣu kaustubha iti granthaḥ kṛto dhīmatoṃ .. iti .
tena kṛṣṇadaivajñasya piturnāma mahādeva iti, māturnāma bahvaītijyeṣṭhabhrātu
, :
nāma phranātha ityevaṃbhūtvā'yaṃ deśasthaśabdābhidheyo brahmaṇaḥ sahyādrisaṃnidhau māvaḻasaṃjñake
[ ° ]
pradese nivasannāsīditi ke0 śaṃkaradīkṣitānāmabhiprāyaḥ . paraṃtu sadhadrisaṃnidhāvityādiḥ
kasacchabdādyamartho'vagataḥ .,koṅkaṇasattaṭaketyādiśabdāditi cennāyaṃ hṛdayaṃgamo'rtha ,
iti mama pratibhāti . yato'yaṃ śabdastapradeśasthitagrāmaviśeṣanirdeśārthaṃ prayuktaḥ syāt .
savāyigrāmo na kheṭakharvaṭādiratyantasvalpaḥ . kiṃtu mahān syāditi tatra nagaraśabdaprayo.
gamīyate . nagaraśabdena caṃ nagā ivaṃ prāsādā yatreti vyutpattyā bahulokanivā .
sasthānamucyate . tathā ca--
praṇthakriyādinipuṇaiścaturvarthaṃjanairyutam .
anekajātisaṃbandhaṃ naikaśipasamākulam .
sarvadaivatasaṃbandhaṃ nagaraṃ svabhidhīyate ..
iti nagūralakṣaṇamuktam . ata etadbhanthakartuḥ kṛṣṇadaivajñasya nivāsabhūtagrāmanāma
saṃśodhanārthe mahārāṣṭrīyavācakāṃnmuhurmuhurvijñāpyāsmādrekhāṅgiramāmīryalam .
mi0 kārtika śu.31 śanibāre śake 1849
x} āhe nudetaneṣuśarmāṇa
ītyupanāṃpakaviṣaṇutanujaḥ
oṃ tatsadrahmaṇe namaḥ .
karaṇakaustubhaḥ.
kṛṣṇadaivakṣaviracitaḥ.
tatra prathamādhikāraḥ.
udyanmārtaṇḍarāgaṃ pravaratarakarākrāntademāntanāgaṃ
tārā yatpuṣkarātkhe sphuradamalaptāḥ sīkarā bhājyapāḥ .
strīyā lokā viśokāḥ sakalasukhayuta yarapadañjasmṛteḥ syuḥ
pratyūhavyūhakālaṃ vibudhavaranutaṃ taṃ namāmo maṇeśam |. 1 ..
vande keśavadaivajñasāvebhamapadāmbujam .
chātravṛndamanobhṛṅganiṣevitamabhīṣṭadam .. 2 ..