Upapattishekhara 20.40

20.40

‘tatra madhyamamārtaṇḍaḥ parito maṇḍalaṃ bhuvaḥ
bhramam̐stārākhecarāṇāṃ kakṣāmadhyastha ucyate
taṃ bhramanto mahījādyāstatsaṅgena bhuvaṃ punaḥ
parikrāmanti yattasmātsa proktaḥ sarvakarṣakaḥ
tathāpi kujajīvārkibhuktibhyo mahatī yataḥ
tadgatiḥ sa tatasteṣāṃ śīghratuṅgo nigadyate
budhaśukrasvabhuktibhyāmalpatvād bhāsvato gateḥ
tayormadhye graho bhānuḥ svayaṃ tau śīghrasaṃjñakau
budhaśukrāvanīputrabṛhaspatiśanaiścarāḥ
sūryāt krameṇa dūrasthāḥ svasvakakṣāsu yānti yat
vidhinā tatkrameṇaiva yaccālpagatayaḥ kṛtāḥ
sutarāmeva dṛśyante tathā bhūgolavāsibhiḥ
candrasya tvarkavad bhrāntirbhūmernikaṭavartinaḥ
yojanātmagatirnyūnā mahatī liptikātmikā
bhūgolāpekṣayā bhānorjñaśukrau nikaṭau yataḥ
tasmāccakrāntavad dṛśyau cakrārdhe'pi sahāmunā
kujejyaśanayo yasmād dūragāstadapekṣayā
cakre sasūryā dṛśyante cakrārdhe bhinnadiggataḥ
sūryād bhinnadiśoḥ sthānaṃ bhūtārāgrahayoryadā
ṛjvī gatiḥsadā tārāgrahasya prekṣyate bhuvi
yadaikadigavasthānaṃ tayorbhavati sūryataḥ
vakrā gatistadāstasya madhyāśugatibhedajā
mandāpakarṣaṇaṃ hitvā sadākārttisamadūragāḥ
yānti tārāgrahāḥ prācīṃ bhacakramanulakṣyate
bhacakramadhyagā bhūmirbhaumādermadhyago raviḥ
bhārkasaṃgatasūtraṃ tat samaṃ cakrārdhacakrayoḥ
rāśitrayānte bhūsūtrād bhārkagaṃ vakritaṃ yataḥ
tadbhedaḥ śīghraparidherojayugmapadāntayoḥ ||'
atha sauram
ravermandaparidhyaṃśā manavaḥ 14 śītago radāḥ 32
yugmānte, viṣamānte ca nakhaliptonināstayoḥ 13