Upapattishekhara 46.1.4
Upapattiśekhara 46.1.4
- Language
- Sanskrit
46.1.4
saṃpāca tribhuje—
saṃpā=vyayanāṃśapātaḥ
cakoṇaḥ=tātkālikacandraspaṣṭakrāntiḥ
saṃkoṇaḥ=raveḥ paramakrāntyaṃśāḥ
pākoṇaḥ=candraparamaśaraḥ
ca koṇaḥ=candraparamakrāntyūnabhārdhāṃśāḥ
golakṣetramityā navatyaṃśajavṛttatrayotpannatribhujabhujānāṃ pūrvatribhujabhujavṛttakoṭirūpatvāt dve api tribhuje mithaḥ spardhisaṃjñake bhavataḥ | tathaiva dvitīyasya bhujonabhārdhāṃśā ekasya tadabhimukhakoṇamānaṃ jāyate | evaṃ bhujonabhārdhāṃśāṃ hi koṇāstathā
koṇenabhārthāṃśāśca bhujā iti vedyam | itthamihotpanne spardhitribhuje ‘ca’ koṇaminaṃ
dharaṇiṃ tathā paramakrāntiparamaśarakoṇau bhujau prakalpya ‘trijyāguṇāddharaṇikoṭi
guṇāt’ ityādi golatrikoṇamitisiddhāntena vyayanāṃśapātakoṭijyayā ṛṇātmikāyāḥ svarūpam—
(tri.² kojyācaṃpakrāṃ-tri. kojyāpakrāṃ. kojyāpaśa)/(jyāpakrāṃ. jyāpaśa)=-kojyāvyapā |
= tri.² kojyācaṃpakrāṃ-tri. kojyāpakrāṃ. kojyāpaśa= -kojyāvyapā.jyāpakrāṃ.
jyāpaśa.
\therefore kojyācaṃpakrāṃ=(tri. kojyāpakrāṃ-kojyāpaśa-jyāpakrāṃ. kojyāvyapā.jyāpaśa.)/(tri.²)
=(kojyāpakrāṃ. kojyāpaśa)/tri.+(jyāpakrāṃ.kojyāvyapā. jyāpaśa.)/(tri.²)
atra hi mṛgakarkyādikendre vyayanāṃśapāte tatkoṭijjāyā dhanarṇatvātkhaṇḍayoḥ
saṃskāreṇa labdhasya koṭiścandraparāmapaḥ syāt
atha saṃpāca tribhuje ‘caṃ’ candravimbāt krāntivṛttopari lambakaraṇena
‘laṃ’ saṃpātabinduścandragolasandhiḥ | tenātra koṇajyānupātaḥ—ānītakrānti
udghāṭaya vāsanābhāṣyacakṣurālokyatāmayam
pratnanūtanasudhīsūktirupapattīnduśekharaḥ