The Exemplary Tale of Puṇyabala 1.16

1.16

བདེན་ཞིང་མང་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནི་སྨྲ་མོད་ཀྱི་ངའི་སེམས་ནི་མ་མགུའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཟོ་དང་བྲལ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ནི་འབྲས་བུ་ཅི་ཡང་འགྲུབ་པ་མ་མཐོང་གི །བཟོ་དང་ལྡན་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་བཟོ་འབའ་ཞིག་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉམས་སུ་དཔེན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་བཟོ་བོ་ནི་རིགས་དམའ་བར་སྐྱེས་སུ་ཟིན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་རྣམས་དང་། བློན་པོ་རྣམས་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཀྱིས་གདོན་མི་ཟ་བར་བཀུར་རོ། །སྣ་ཚོགས་ལས་ཅན་ལྷ་རྣམས་དང་། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལེགས་པར་བཀུར། །དེ་བཞིན་མ་རབས་བཟོ་བོའི་ཕྱིར། །མི་དང་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བཀུར། །ཞེས་བཟོ་དང་ལྡན་པས་སྨྲས་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་ཡིད་ཙམ་གྱིས་བགད་དེ་སྨྲས་པ། ཤེས་རབ་བཞིན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉམས་སུ་བྱད་གཟུགས་ཀྱང་དཔེན་པ་མ་ཡིན། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང་དཔེན་པ་མ་ཡིན། བཟོ་ཡང་དཔེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་འཆལ་པ་ནི་གཟུགས་བཟང་བ་མཐོང་ན་ཡང་རྐྱེན་དུ་འབབ་པར་འཛེམ་པ་མ་ཡིན་ལ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཀྱང་དོན་དུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར། བཟོ་ཡང་ཤེས་རབ་མེད་ན་ཤེས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་ཤེས་རབ་འབའ་ཞིག་དོན་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་པ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉམས་སུ་དཔེན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་གཟུགས་དང་བཟོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནོར་ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །མི་རྣམས་ལེགས་དང་བདེ་བ་ཆེ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཐམས་ཅད་འཐོབ། །ཅེས་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ལ་གཞོན་ནུ་བསོད་ནམས་སྟོབས་ཀྱིས་བཞིན་འཛུམ་དམུལ་ནས་བསོད་ནམས་དག་གི་སྟོབས་དངོས་སུ་ཁ་ནས་བྱུང་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། ཤེས་རབ་དང་བྲལ་བའི་གཟུགས་དང་། བཟོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཐམས་ཅད་ནི་ཉམས་སུ་དཔེན་པ་མ་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་ཤིང་ཉམས་སུ་དཔེན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་བདེན་པ་ཁོ་ན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཤེས་རབ་དེ་ཡང་བསོད་ནམས་མེད་པར་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་བསོད་ནམས་འབའ་ཞིག་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉམས་སུ་དཔེན་པ་ཡིན་ནོ། །བསོད་ནམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ཏུ་སྡུག་པའི་འབྲས་བུ་

‘My mind is unsettled by what you have said, even though you are right in many respects. Why is this? Because I have never seen anyone achieve any results through diligence without artistry. This is because I have observed that those with artistry achieve results. Therefore, artistry alone is the most valuable quality of humans. Moreover, even low-born artisans are certainly respected by kings, ministers, brahmins, and householders.

“ ‘Multiskilled artisans are
Greatly respected, even by gods and humans.
Even if their behavior is rough,
Artisans are still respected by gods and humans.’

“After Śilpavanta said this, the wise one gave a little chuckle and said, ‘Nothing is a more valuable quality for humans than insight—neither good looks, nor diligence, nor artistry is as useful. Why? Those with impaired insight may be handsome, but their attractiveness²⁷ is conditional. They may be diligent, but without insight they will not achieve their goals. And without insight, they cannot learn a craft.²⁸ Therefore, insight alone accomplishes all goals, and it is the most valuable quality of humans.

“ ‘Moreover, by way of insight one will acquire good looks and skills,
As well as diligence and wealth.
People will obtain excellence and great happiness.
Everything is obtained by way of insight.’

“After Prajñāvanta said this, Prince Puṇyabala smiled. When he spoke, it was as if the power of merit itself flowed from his mouth: ‘Without insight, all these things—good looks, artistry, and diligence—are not valuable qualities. But those who have accomplished them by way of insight receive their associated fruits and reap their benefits. This is plainly true. Yet you cannot acquire insight without merit; and therefore, merit alone is the most valuable quality of humans. Merit is the one fundamental source